Nhãn trên một món quà tự làm nên có năm thứ: tên món, ngày làm, nên dùng trong bao lâu, cách cất sau khi mở, và thành phần dễ gây dị ứng như đậu phộng, mè, tôm, sữa. Hạn dùng của đồ nhà làm không thể tính chính xác như hàng có kiểm nghiệm, nên ước theo độ khô, độ ngọt, độ mặn của món và luôn ghi ngắn hơn mức mình nghĩ.
Nhiều người thấy ghi nhãn cho quà nhà làm là thừa, "ăn thì biết". Nhưng người nhận ngày Tết có cả chục món trong nhà, không nhớ hũ mứt nào của ai, làm hôm nào. Một tấm nhãn nhỏ giúp họ ăn đúng lúc, cất đúng chỗ, và giúp người có bệnh nền biết món nào nên tránh.
Vì sao quà tự làm cần nhãn hơn cả hàng mua?
Hàng mua ngoài siêu thị có nhãn in sẵn, người nhận nhìn là biết hạn. Đồ nhà làm thì không có gì, và trong mấy ngày Tết, nó lẫn giữa bánh kẹo của bao nhiêu nhà khác. Đến rằm tháng Giêng dọn tủ, người nhận cầm hũ mứt không rõ làm từ bao giờ, thường sẽ bỏ đi cho chắc. Công làm của mình thành công cốc.
Nhãn cũng bảo vệ chính người tặng. Đồ ăn tự làm không qua kiểm nghiệm, nên nếu có người ăn không hợp, ít ra người nhận đã được báo trước thành phần, ngày làm và cách cất. Đó là phần trách nhiệm tối thiểu khi tặng đồ ăn.
Với gia đình có người già, trẻ nhỏ, người tiểu đường, người dị ứng, nhãn càng quan trọng. Một hũ kẹo lạc có mè rang trông vô hại, nhưng với một đứa trẻ dị ứng đậu phộng thì không. Người lớn trong nhà cần biết để để xa tầm tay trẻ.
Cuối cùng, một tấm nhãn viết tay đẹp cũng là một phần của món quà. Người nhận thấy người tặng chu đáo đến từng chi tiết, và nhớ tên mình qua tấm nhãn ấy.
Nhãn quà tự làm nên ghi những gì?
Tên món rõ ràng. Ghi "mứt gừng", "trà gừng sả", "dưa món", đừng ghi chung chung "quà Tết". Món có nhiều vị thì ghi vị.
Ngày làm. Ghi ngày dương lịch cho dễ tính. Có thể ghi thêm ngày âm nếu muốn cho có không khí Tết.
Nên dùng trong khoảng. Ghi "nên dùng trong một tuần", "trong một tháng" thay vì một ngày hết hạn cụ thể. Người nhận dễ hiểu đây là ước lượng.
Cách cất. "Để nơi khô mát", "mở ra cất ngăn mát", "dùng thìa khô sạch". Câu ngắn, chữ to.
Thành phần chính. Liệt kê nguyên liệu chính, nhất là đường, muối, rượu nếu có.
Thành phần dễ gây dị ứng. Đậu phộng, mè, các loại hạt, tôm, cua, sữa, trứng, bột mì. Ghi rõ dù chỉ có một ít.
Lưu ý đặc biệt. "Nhiều đường", "khá mặn", "có rượu, không dành cho trẻ em". Nói thẳng để người nhận tự cân nhắc.
Tên người làm. Một dòng nhỏ "nhà dì Út làm" hay "cháu gửi bà nội", để người nhận biết của ai khi đã lẫn với quà khác.
Ước chừng thời gian nên dùng cho quà tự làm
Bảng dưới là khoảng ước lượng thận trọng cho đồ làm sạch sẽ, đóng kín, cất đúng cách. Thời tiết nồm ẩm hay nóng làm thời gian ngắn lại. Không chắc thì ghi ngắn hơn.
| Loại quà | Để ở nhiệt độ phòng, khô mát | Sau khi mở | Dấu hiệu nên bỏ |
|---|---|---|---|
| Mứt khô sên kỹ (gừng, dừa) | Vài tuần | Đậy kín, dùng trong ít tuần | Chảy nước, mùi chua, mốc |
| Mứt dẻo, mứt ướt | Vài ngày đến một tuần, tốt nhất ngăn mát | Ngăn mát, dùng sớm | Nhớt, chua, lên men |
| Trà thảo mộc khô | Vài tuần đến vài tháng nếu khô giòn, kín | Đậy kín sau mỗi lần dùng | Ẩm, hăng, đốm mốc |
| Hạt rang, đậu rang | Vài tuần | Đậy kín, dễ ỉu | Mùi dầu khét, ôi |
| Đồ ngâm (dưa món, củ kiệu) | Ngắn, nên cất ngăn mát khi đã đạt vị | Ngăn mát, thìa khô sạch | Nhớt, váng, mùi lạ, nắp phồng |
| Bánh nướng, bánh quy nhà làm | Vài ngày đến một tuần | Đậy kín | Mềm ỉu, mốc, mùi bơ ôi |
Đây không phải hạn sử dụng theo kiểm nghiệm. Với người già, trẻ nhỏ, người đang mang thai hay người có bệnh nền, càng nên dùng sớm.
Làm nhãn tay đẹp mà nhanh
Một buổi tối có thể làm xong nhãn cho cả mẻ quà nếu làm theo dây chuyền.
- Cắt nhãn cùng cỡ. Giấy kraft hoặc bìa trắng, cắt hình chữ nhật hoặc đục lỗ một đầu để xâu dây.
- Viết phần chung trước. Viết tên món, cách cất cho cả loạt trước, đỡ sót.
- Điền ngày làm sau cùng. Ngày làm điền khi đóng hũ, mỗi mẻ một ngày, không viết sẵn đoán trước.
- Viết bằng bút không lem. Bút bi hoặc bút mực chịu nước. Nhãn có thể dính ẩm khi để ngăn mát.
- Gắn chắc vào hũ. Xâu dây buộc quanh cổ hũ, hoặc dán bằng keo giấy lên nắp. Không dán lên chỗ người nhận phải xé để mở.
- Chụp ảnh nhãn lưu lại. Để nhớ đã gửi món gì, làm ngày nào, cho ai. Nếu người nhận hỏi lại, mình có ngay.
Quà tự làm cho người có bệnh nền: nên ghi và nên hỏi
Phần lớn quà Tết tự làm là đồ ngọt hoặc đồ mặn: mứt nhiều đường, đồ ngâm nhiều muối. Với người tiểu đường, người cao huyết áp, người bệnh thận, những món này nên ăn rất ít hoặc tránh. Người tặng không thể biết hết bệnh của người nhận, nên ghi rõ trên nhãn để họ tự cân nhắc.
Nếu biết người nhận đang kiêng, hãy chọn món khác ngay từ đầu: trà thảo mộc không đường, hạt rang không muối, một tấm thiệp viết tay. Tặng hũ mứt cho người tiểu đường rồi dặn "ăn ít thôi" vẫn là đặt họ vào thế khó.
Đừng thay đường bằng chất tạo ngọt rồi gọi là "mứt cho người tiểu đường" khi mình không chắc về tác dụng. Mỗi người bệnh có chế độ ăn riêng; muốn tặng món phù hợp, hỏi người nhà của họ hoặc khuyên họ hỏi bác sĩ dinh dưỡng.
Với trẻ nhỏ, chú ý thêm các món dễ hóc như hạt nguyên, kẹo cứng, và các món có rượu như mứt ngâm rượu. Ghi rõ trên nhãn "không dành cho trẻ nhỏ" nếu cần.
Lỗi ghi nhãn hay gặp
Không ghi ngày làm. Lỗi phổ biến nhất. Không có ngày, người nhận không biết nên ăn trước hay sau.
Ghi hạn quá dài. Ghi "để được ba tháng" cho mứt dẻo là đặt người nhận vào rủi ro. Đồ nhà làm không qua kiểm nghiệm, thà ghi thiếu còn hơn ghi thừa.
Quên thành phần gây dị ứng. Một ít mè rắc trên kẹo, một chút tôm khô trong muối ớt cũng phải ghi.
Chữ quá nhỏ, quá hoa mỹ. Người lớn tuổi khó đọc chữ viết hoa mỹ. Viết chữ in rõ ràng.
Nhãn dán lên nắp phải xé để mở. Mở một lần là mất nhãn. Dán bên thân hũ hoặc buộc dây.
Ghi công dụng chữa bệnh. Không ghi "tốt cho tim mạch", "giải độc gan" cho món tự làm. Chỉ ghi thành phần và cách dùng.
Dùng bút lem. Nhãn ở ngăn mát gặp hơi nước, bút gel nhoè hết. Thử bút trước.
Câu hỏi thường gặp
Quà Tết tự làm có bắt buộc ghi hạn sử dụng không?
Quà biếu cá nhân thì không có ai bắt buộc, nhưng nên ghi ngày làm và khoảng thời gian nên dùng. Đó là cách để người nhận ăn đúng lúc và yên tâm hơn. Nếu định bán, đó là chuyện khác, cần tìm hiểu quy định an toàn thực phẩm với cơ quan quản lý địa phương.
Mứt tự làm nên ghi hạn bao lâu?
Mứt khô sên kỹ có thể ghi dùng trong vài tuần, mứt dẻo nên ghi dùng trong vài ngày đến một tuần và cất ngăn mát. Luôn ghi ngắn hơn mức mình nghĩ.
Có cần ghi thành phần lên quà tự làm không?
Nên ghi, đặc biệt các thành phần dễ gây dị ứng như đậu phộng, mè, hải sản, sữa, trứng. Người nhận có trẻ nhỏ hoặc người dị ứng sẽ biết để tránh.
Quà tự làm nào hợp với người tiểu đường?
Trà thảo mộc không đường, hạt rang không tẩm đường là lựa chọn an toàn hơn mứt. Tốt nhất hỏi người nhà của họ hoặc để họ hỏi bác sĩ về chế độ ăn.
Nhãn nên dán hay buộc?
Buộc dây quanh cổ hũ hoặc dán lên thân hũ đều được. Tránh dán ngang nắp, vì người nhận mở một lần là rách mất nhãn.
