Trà thảo mộc tự trộn làm quà phải khô giòn tới mức bẻ là gãy tách, đóng trong túi hoặc hũ kín có gói hút ẩm, và ghi rõ thành phần cho người nhận. Nguyên liệu nên là những thứ quen thuộc, mua được ở chợ hoặc có trong vườn: gừng, sả, vỏ quýt, hoa cúc khô, lá dứa, gạo lứt rang. Đừng trộn thứ mình không rõ nguồn gốc hoặc không biết người nhận có hợp không.
Một hũ trà thảo mộc nhà trộn nhìn mộc mạc nhưng được quý, nhất là với người lớn tuổi thích uống nước ấm buổi sáng. Cái khó là giữ cho trà không ẩm mốc qua mấy tuần Tết, và phối vị để uống thật sự ngon, không phải chỉ để ngắm.
Trà thảo mộc làm quà: được gì và vướng gì?
Điểm mạnh của trà tự trộn là nhẹ, dễ gửi, để được lâu nếu khô kỹ, và người nhận dùng thật chứ không cất đi. Một túi trà gừng sả hay trà hoa cúc vỏ quýt hợp với chén nước ấm tiếp khách ngày Tết, hợp cả với người không uống được trà xanh đặc.
Điểm vướng lớn nhất là độ ẩm. Thảo mộc phơi chưa khô hẳn đóng túi kín vài ngày là bắt đầu có mùi hăng, rồi lên mốc trắng hoặc xanh ở mép. Mốc trên thảo mộc khô không phải chỗ để cắt bỏ rồi dùng tiếp; thấy mốc là bỏ cả mẻ.
Vướng thứ hai là chuyện sức khoẻ. Nhiều người khi tặng trà thảo mộc hay nói thêm "trà này giải độc, hạ huyết áp, chữa mất ngủ". Đừng nói những điều đó. Trà tự trộn là đồ uống thơm ngon, không phải thuốc. Người đang dùng thuốc điều trị, người mang thai, người có bệnh nền nên hỏi bác sĩ trước khi uống thường xuyên một loại thảo mộc nào.
Vướng thứ ba là thẩm mỹ. Trà trộn vội trông như mớ lá vụn. Muốn ra dáng quà, các thành phần phải được cắt đều, giữ màu, và bày sao cho nhìn qua hũ thấy được từng lớp.
Nguyên liệu quen thuộc, dễ phơi, hợp trộn
Gừng lát. Thái mỏng đều, phơi hoặc sấy đến khi bẻ gãy giòn. Vị ấm, hợp làm nền cho nhiều kiểu trà.
Sả. Dùng phần thân trắng và xanh nhạt, thái khoanh mỏng hoặc đập dập cắt khúc ngắn. Sả thơm nhưng lâu khô, cần phơi nhiều nắng.
Vỏ quýt, vỏ cam. Chọn quả rửa sạch, gọt lớp vỏ ngoài mỏng, bỏ phần cùi trắng để đỡ đắng. Phơi khô đến giòn, thơm rất lâu.
Hoa cúc khô. Mua loại hoa cúc khô dùng làm trà ở chỗ bán uy tín, hoa còn nguyên bông, màu vàng tự nhiên, không mùi lạ. Tránh hoa có màu quá tươi bất thường.
Lá dứa. Cắt khúc ngắn, phơi khô, cho mùi thơm dịu. Lá dứa khô nhanh hơn sả.
Gạo lứt rang. Rang lửa nhỏ đến khi vàng thơm, để nguội hẳn. Gạo rang cho vị bùi, hợp người không thích vị cay của gừng.
Táo đỏ, kỷ tử. Thường mua sẵn loại khô. Cho ít để có vị ngọt nhẹ và màu đẹp. Chọn loại có nguồn gốc rõ, không quá ướt dính.
Atiso, hoa đậu biếc. Có thể thêm nếu mua được loại khô uy tín. Hoa đậu biếc cho nước màu xanh đẹp nhưng vị nhạt, dùng ít.
Thứ nên tránh. Lá cây hái ven đường, thảo dược lạ người bán quảng cáo công dụng chữa bệnh, nguyên liệu mua không rõ nguồn gốc.
Phơi sấy cho khô giòn, không mốc
Độ khô quyết định trà để được bao lâu. Kiểm bằng tay, không kiểm bằng mắt.
- Rửa sạch, để ráo. Rửa nhanh dưới vòi, để ráo trên rổ. Đừng ngâm lâu làm thảo mộc ngấm nước.
- Cắt đều kích cỡ. Các thành phần cắt cùng cỡ thì khô cùng lúc, trộn đều và nhìn đẹp.
- Phơi nắng hanh hoặc sấy nhiệt thấp. Trải mỏng trên nia hoặc khay, lật đều. Trời nồm ẩm thì dùng lò sấy, nồi chiên không dầu ở nhiệt độ thấp, cửa hé để hơi nước thoát.
- Kiểm độ khô. Bẻ thử: gừng, vỏ quýt phải gãy tách, không dẻo. Sả bóp phải vụn. Còn dẻo là chưa đủ.
- Để nguội trong phòng khô. Sấy xong để nguội hẳn rồi mới đóng gói. Đóng khi còn ấm, hơi nước sẽ đọng trong túi.
- Thử để vài ngày. Cho một ít vào túi kín, để ba bốn ngày. Mở ra thấy thơm, khô, không mùi hăng là đạt. Có mùi lạ thì sấy lại cả mẻ.
Ở miền Bắc mùa Tết hay có nồm, đừng tin phơi ngoài ban công là đủ. Sấy thêm một lượt trước khi đóng gói là chắc nhất.
Một vài cách phối vị dễ uống
Gợi ý dưới đây chỉ là khởi điểm. Pha thử cho chính mình uống trước, điều chỉnh tỉ lệ đến khi thấy ngon.
| Kiểu trà | Thành phần chính | Hợp với ai |
|---|---|---|
| Gừng sả | Gừng lát, sả, chút vỏ quýt | Người thích vị ấm, cay nhẹ |
| Hoa cúc vỏ quýt | Hoa cúc khô, vỏ quýt, vài quả táo đỏ | Người thích vị dịu, thơm hoa |
| Gạo lứt lá dứa | Gạo lứt rang, lá dứa khô | Người lớn tuổi, người không uống được đồ cay |
| Gừng táo đỏ | Gừng lát, táo đỏ, kỷ tử | Người thích vị ngọt nhẹ tự nhiên |
| Hoa đậu biếc sả | Hoa đậu biếc, sả, vỏ cam | Người trẻ, thích màu nước đẹp |
Không thêm đường vào hỗn hợp trà khô. Người nhận muốn ngọt sẽ tự thêm mật ong hoặc đường khi pha.
Đóng gói, ghi nhãn cho ra dáng quà
Hũ thuỷ tinh nắp kín giúp người nhận thấy các lớp màu bên trong: lớp vàng của hoa cúc, lớp cam của vỏ quýt, lớp nâu của gạo rang. Xếp từng lớp thay vì trộn lẫn sẽ đẹp hơn nhiều, kèm ghi chú "lắc đều trước khi pha".
Túi giấy kraft có lớp lót bạc và khoá kéo là lựa chọn nhẹ, dễ gửi đi xa. Thêm một gói hút ẩm thực phẩm vào mỗi túi. Đừng dùng túi ni lông mỏng buộc chun, không kín hơi.
Nhãn nên ghi đủ: tên kiểu trà, thành phần, ngày đóng gói, cách pha (bao nhiêu thìa cho một ấm, nước sôi, hãm mấy phút), và lời dặn "trà thảo mộc, không phải thuốc". Ghi ngắn, chữ to cho người lớn tuổi đọc được.
Nếu tặng kèm, một chiếc ấm nhỏ hoặc túi lọc trà vải sẽ làm món quà trọn vẹn hơn. Nhưng đừng để phụ kiện lấn át trà; người nhận nhớ vị trà, không nhớ cái túi.
Câu hỏi thường gặp
Trà thảo mộc tự trộn để được bao lâu?
Nếu khô giòn và đóng kín có gói hút ẩm, thường để được vài tuần đến vài tháng ở chỗ khô mát. Mở ra thấy ẩm, mùi hăng hay đốm mốc thì bỏ, không dùng tiếp.
Có nên ghi công dụng chữa bệnh lên nhãn trà?
Không nên. Trà tự trộn là đồ uống, không phải thuốc. Ghi thành phần, cách pha và ngày đóng gói là đủ; người có bệnh nền nên hỏi bác sĩ trước khi uống thường xuyên.
Phơi thảo mộc trong mùa nồm có được không?
Rất khó khô kỹ. Nên sấy bằng lò hoặc nồi chiên không dầu ở nhiệt độ thấp, hé cửa cho hơi nước thoát, rồi để nguội trong phòng kín trước khi đóng gói.
Trà gừng có hợp tặng người mang thai không?
Đừng tự quyết định thay người nhận. Với người mang thai, người đang dùng thuốc, nên chọn quà khác hoặc dặn họ hỏi bác sĩ trước khi uống.
Mua hoa cúc khô ở đâu cho an toàn?
Chọn nơi bán có nguồn gốc rõ, hoa còn nguyên bông, màu vàng tự nhiên, mùi thơm nhẹ. Tránh hoa có màu tươi bất thường hoặc mùi hắc.
