Gửi quà Tết ra nước ngoài thì quy định của nước nhận quyết định món nào qua được, không phải sự cẩn thận của người gửi. Thịt và đồ có thịt, trứng, sữa, hạt giống, trái cây tươi, cây cỏ và đồ có nguồn gốc động vật là các nhóm hay bị cấm hoặc giữ lại kiểm dịch. Tra quy định nước nhận và hỏi đơn vị vận chuyển trước khi đóng gói.
Người ở nhà thường gửi theo tình cảm: con du học bên kia thèm lạp xưởng, thèm bánh chưng, thèm mứt gừng của mẹ. Thùng hàng đi vài ngày, tới hải quan nước nhận thì bị giữ, có khi bị tiêu huỷ, người nhận còn phải giải trình. Món quà của cả nhà thành chuyện lo lắng.
Bài này nói cơ chế chung của chuyện gửi quà quốc tế, không liệt kê danh mục hay mức phí, vì mỗi nước mỗi khác và thay đổi theo thời gian.
Vì sao nước nào cũng chặt với thực phẩm gửi vào
Mỗi nước đều có hệ thống kiểm dịch để ngăn dịch bệnh động vật, thực vật lây từ nơi khác vào. Một miếng lạp xưởng có thể mang mầm bệnh cho đàn heo, một hạt giống có thể mang sâu bệnh cho cây trồng. Với họ, đó không phải chuyện quà cáp mà là an ninh nông nghiệp.
Vì vậy, các nhóm đồ có nguồn gốc động vật, thực vật tươi là nhóm bị kiểm kỹ nhất. Một số nước nổi tiếng nghiêm về kiểm dịch, như Úc, New Zealand, nhưng không có nghĩa nước khác dễ dãi. Quy định có thể thay đổi khi có dịch bệnh ở đâu đó, nên thông tin năm trước chưa chắc còn đúng năm nay.
Ngoài kiểm dịch còn có thuế và hạn mức. Hàng gửi vượt giá trị nhất định có thể bị tính thuế nhập khẩu tại nước nhận, người nhận phải nộp mới được lấy hàng. Rượu, thuốc lá thường có quy định riêng.
Nguyên tắc dễ nhớ: món càng gần với nông sản tươi, thịt, trứng, sữa thì càng nhiều khả năng bị giữ. Món càng là hàng công nghiệp đóng gói kín, nhãn rõ thì càng dễ qua, dù vẫn phải khai báo.
Nhóm hay bị giữ hoặc cấm (tùy nước)
Thịt và đồ có thịt. Lạp xưởng, thịt khô, chà bông, giò chả, đồ hộp có thịt. Nhiều nước cấm hoặc hạn chế rất chặt.
Bánh có nhân thịt, trứng. Bánh chưng, bánh tét có thịt, bánh trung thu có trứng muối. Ngon với người nhà nhưng thuộc nhóm hay bị giữ.
Trứng và sản phẩm từ trứng. Trứng muối, bánh nhiều trứng; một số nước kiểm cả các món chế biến.
Sữa và sản phẩm từ sữa. Sữa bột, phô mai, bánh kẹo nhiều sữa có thể bị kiểm tùy nước.
Trái cây, rau củ tươi. Gần như luôn bị hạn chế vì có thể mang sâu bệnh.
Hạt giống, hạt sống, cây cỏ. Hạt chưa qua chế biến có thể nảy mầm. Rất nhiều nước cấm.
Hải sản khô, mắm. Tôm khô, mực khô, nước mắm, mắm tôm. Tùy nước; mùi mạnh cũng dễ khiến hàng bị mở kiểm.
Thảo dược, thuốc nam, đồ bổ. Sâm, nấm, rễ cây, thuốc không nhãn. Có thể bị coi là thuốc hoặc thực vật cần kiểm dịch.
Thuốc tây. Thường cần đơn thuốc và có giới hạn số lượng. Gửi thuốc qua bưu kiện quốc tế là chuyện phức tạp hơn nhiều người nghĩ.
Nhóm dễ gửi hơn (vẫn phải khai báo)
Trà đóng gói kín, có nhãn. Nhẹ, bền, ít khi gặp vấn đề, nhưng vẫn khai đúng tên hàng.
Cà phê rang xay đóng gói. Cà phê đã rang xay, gói kín, nhãn rõ thường dễ hơn cà phê hạt sống.
Bánh kẹo công nghiệp không thịt, không trứng. Đọc thành phần trước khi chọn; nhiều loại bánh có sữa, trứng.
Đồ khô chế biến kín, không có nguồn gốc động vật. Miến, bánh tráng, gia vị đóng gói. Tùy nước vẫn có thể bị kiểm.
Quần áo, áo dài, khăn. Không vướng kiểm dịch, chỉ cần khai báo giá trị.
Đồ thủ công, tranh, thiệp. Đồ gỗ, mây tre có thể phải xử lý hoặc kiểm, tùy nước. Hỏi trước.
Sách, ảnh, đồ lưu niệm. Món quà tinh thần, nhẹ, ít rủi ro.
Các bước gửi một thùng quà Tết ra nước ngoài
Bắt đầu sớm, vì gửi quốc tế mất thời gian hơn và mùa Tết trùng lúc nhiều nước cũng có lễ cuối năm hoặc đầu năm.
- Hỏi người nhận về quy định nơi họ ở. Người sống ở đó thường biết món nào hay bị giữ, hoặc biết trang thông tin chính thức để tra.
- Tra trang chính thức của cơ quan hải quan, kiểm dịch nước nhận. Đây là nguồn chuẩn nhất, thay vì đọc kinh nghiệm trên mạng đã cũ.
- Hỏi đơn vị vận chuyển quốc tế. Họ có danh sách hàng không nhận hoặc nhận có điều kiện, và biết thủ tục thường gặp ở nước nhận.
- Chọn món, đọc thành phần từng món. Loại món có thịt, trứng, sữa nếu nước nhận hạn chế.
- Khai báo trung thực, cụ thể. Ghi đúng tên từng món, số lượng, giá trị. Khai "quà tặng" chung chung hoặc khai sai có thể khiến hàng bị giữ lâu hơn hoặc bị phạt.
- Đóng gói kín, chắc, giữ nguyên bao bì gốc có nhãn. Hàng có nhãn gốc dễ được chấp nhận hơn hàng chiết lẻ không nhãn.
- Gửi mã vận đơn cho người nhận, theo dõi. Người nhận có thể cần làm thủ tục nhận hàng hoặc nộp thuế.
Khi món quà không gửi được: những cách khác
Có những món gắn liền với Tết nhưng gần như chắc chắn không gửi được: bánh chưng có thịt, giò chả, lạp xưởng. Thay vì cố gửi rồi bị giữ, nhiều gia đình chuyển sang gửi nguyên liệu khô hợp lệ kèm công thức, hoặc gửi tiền để con tự mua ở các cửa hàng của người Việt bên đó. Ở những nơi có cộng đồng người Việt đông, dịp Tết thường có bánh chưng, giò chả bán.
Một món quà khác là cuộc gọi video ngày Tết, có cả nhà quây quần, có mâm cỗ, có hoa mai hoa đào. Với người đang ở xa, nhìn thấy nhà là phần quý nhất của Tết.
Nếu có người quen sắp bay sang, đừng vội nhờ họ mang hộ đồ ăn. Hành lý xách tay và ký gửi cũng phải qua kiểm dịch, người mang hộ phải khai báo, và nếu bị phát hiện mang hàng cấm thì chính họ chịu phạt. Nhờ người khác mang món mà mình không chắc là hợp lệ là đẩy rủi ro sang họ.
Cuối cùng, nhớ rằng người nhận cũng ngại nói thật. Con cái thường nhận gì cũng nói "con nhận được rồi, ngon lắm", dù thùng hàng đã bị giữ một nửa. Hỏi kỹ sau khi nhận để năm sau gửi đúng hơn.
Câu hỏi thường gặp
Gửi bánh chưng ra nước ngoài được không?
Bánh chưng có nhân thịt nên thuộc nhóm nhiều nước hạn chế hoặc cấm. Hỏi đơn vị vận chuyển và tra quy định nước nhận; ở nơi có cộng đồng người Việt, mua tại chỗ thường là cách dễ hơn.
Gửi trà, cà phê sang nước ngoài có bị giữ không?
Trà và cà phê rang xay đóng gói kín, có nhãn thường dễ qua hơn nhiều nhóm khác, nhưng vẫn phải khai báo đúng. Quy định chi tiết tùy nước, nên hỏi trước.
Khai báo hàng gửi quốc tế ghi thế nào?
Ghi đúng tên từng món, số lượng, giá trị ước tính. Không nên ghi chung chung "quà tặng" hay "đồ dùng cá nhân" vì dễ bị mở kiểm và giữ lâu.
Gửi quà Tết cho con du học cần gửi trước bao lâu?
Tùy tuyến và đơn vị vận chuyển, nhưng nên gửi sớm hơn hẳn so với gửi trong nước vì có thêm khâu hải quan hai đầu. Hỏi thời gian dự kiến cụ thể và cộng thêm thời gian dự phòng.
Có nên nhờ người quen mang hộ đồ ăn sang nước ngoài?
Chỉ khi chắc chắn món đó hợp lệ và người mang đồng ý khai báo. Nếu mang đồ cấm, người mang hộ là người chịu phạt, nên đừng nhờ mang món mình không chắc.
