Quà Tết cho bố mẹ già dùng được thật thường là thứ thay cho một món cũ bố mẹ đang dùng mỗi ngày mà đã sờn: đôi dép mòn đế, cái chăn xẹp, chiếc áo khoác bạc màu, cái nồi quai lỏng, bóng đèn hành lang mờ. Món càng gần thói quen hằng ngày thì càng ít bị cất tủ. Món lạ tay, cần học cách dùng hoặc trông "sang quá" thường nằm nguyên hộp tới Tết năm sau.
Người con nào lo quà nhiều năm cũng từng thấy cảnh đó: máy lọc không khí cắm điện đúng một tuần, bộ ấm chén men đẹp được bày tủ kính, còn mẹ vẫn pha trà bằng cái ấm sứt vòi. Không phải bố mẹ không quý quà. Người già tiếc của, sợ hỏng, ngại đổi thói quen, và luôn nghĩ "để dành khi có khách".
Bài này đi từ cách quan sát trước khi mua, tới nhóm món đáng tiền, nhóm hay bị bỏ xó, và cách trao để bố mẹ chịu dùng ngay trong mấy ngày Tết.
Vì sao quà đắt tiền cho bố mẹ hay bị cất tủ?
Lý do đầu tiên là sợ làm hỏng đồ của con. Thế hệ bố mẹ lớn lên trong thời thiếu thốn, quen giữ gìn. Một món mới tinh, bọc hộp đẹp, với họ là thứ để giữ chứ chưa phải thứ để dùng. Càng biết con tốn nhiều tiền, họ càng ngại bóc.
Lý do thứ hai là thói quen cũ vẫn đang chạy tốt. Mẹ đã nấu cơm bằng cái nồi ấy hai mươi năm, biết bao nhiêu nước là vừa. Nồi mới có nhiều nút, nhiều chế độ, mẹ thử một lần cơm nhão là cất. Đổi đồ với người già là đổi cả một chuỗi động tác đã thuộc lòng, nên món mới phải dễ hơn món cũ chứ không chỉ tốt hơn.
Lý do thứ ba ít ai nói: quà chọn theo ý con, không theo nhu cầu của bố mẹ. Con thấy nhà mình thiếu máy lọc nước nên mua, nhưng bố quen uống nước đun sôi để nguội và tin cái đó hơn. Con thấy ghế massage tiện, nhưng mẹ đau lưng cần bác sĩ khám chứ không cần máy rung.
Cuối cùng là không có ai chỉ cách dùng. Con về ba ngày Tết, lắp xong rồi đi. Hướng dẫn in chữ nhỏ, đọc không nổi. Hai tuần sau một đèn báo nhấp nháy, bố không biết là gì, rút điện cho chắc. Món quà chết ở đó.
Hiểu bốn lý do này thì nguyên tắc chọn quà tự ra: món quen tay, dễ hơn món cũ, giải quyết đúng chuyện bố mẹ đang phải chịu, và có người ở bên chỉ cách dùng.
Cách quan sát nhà bố mẹ trước khi mua quà Tết
Nên làm từ lần về thăm trước Tết một hai tháng, hoặc gọi video nhờ bố mẹ đi một vòng nhà. Mục tiêu là tìm ra món cũ đáng thay, không phải tìm món mới để thêm.
- Nhìn dưới chân. Dép trong nhà có mòn đế, trơn chưa; thảm chùi chân có bị cuộn mép dễ vấp không. Ngã trong nhà là nỗi lo lớn nhất với người già.
- Nhìn giường và ghế. Chăn có xẹp, gối có lún, nệm có võng ở chỗ bố mẹ hay nằm; ghế ngồi xem ti vi có quá thấp khiến đứng lên phải chống tay.
- Mở tủ quần áo. Áo ấm mặc nhiều nhất là cái nào, đã bạc màu hay sờn cổ chưa; bố mẹ có đủ đồ ấm cho những đêm lạnh không.
- Vào bếp. Cái nồi, cái chảo, con dao dùng nhiều nhất; quai có lỏng, đáy có cong, dao có cùn. Đồ bếp nặng là thứ người già hay than mà không nói ra.
- Kiểm ánh sáng. Hành lang, cầu thang, nhà vệ sinh ban đêm có đủ sáng không; công tắc có xa giường không.
- Hỏi một câu mở. "Dạo này trong nhà có cái gì làm bố mẹ bực mình không?" Câu này hay ra đáp án thật hơn câu "bố mẹ cần gì không", vì câu sau bao giờ cũng được trả lời là "không cần gì cả".
- Ghi lại kích cỡ. Cỡ chân, cỡ áo, khổ giường, đường kính bếp. Mua sai cỡ là món quà gần như chắc chắn bị cất.
Sau một vòng như vậy, danh sách thường có ba bốn món cũ rất đáng thay. Chọn một hai món làm quà chính, phần còn lại để dành cho dịp khác trong năm.
Những món quà Tết cho bố mẹ già thường được dùng ngay
Dép đi trong nhà đế chống trơn. Đế mềm, có rãnh bám, quai ôm gót. Rẻ mà dùng mỗi ngày, lại giảm được nguy cơ trượt chân trong nhà tắm, nên mua hai đôi để thay nhau.
Chăn nhẹ mà ấm. Người già thấy chăn bông nặng đè ngực khó ngủ. Một chiếc chăn nhẹ, giặt được bằng máy, hợp với cả miền Bắc lẫn những đêm se lạnh ở miền Nam.
Áo khoác mỏng có túi kéo khoá. Túi kéo khoá để giữ điện thoại, chìa khoá khi đi chợ. Chọn màu bố mẹ hay mặc, đừng chọn màu con thích.
Nồi, chảo nhẹ, quai chắc. Thay cho cái nặng nhất trong bếp. Nhấc thử trước khi mua, nhớ rằng cổ tay của mẹ yếu hơn cổ tay mình nhiều.
Đèn ngủ cảm biến chuyển động. Đặt ở lối từ giường ra nhà vệ sinh. Không phải bật tắt, ban đêm khỏi mò công tắc.
Gối ôm hoặc gối kê lưng. Hợp với người hay ngồi xem ti vi lâu hoặc phải nằm nghiêng vì đau lưng.
Kính lão đúng độ, có dây đeo. Nhiều người dùng kính lão mua ở chợ, đeo mỏi mắt. Đưa bố mẹ đi đo mắt rồi cắt kính là món quà đúng nghĩa.
Ghế nhựa thấp có tựa cho nhà tắm. Ngồi tắm, ngồi gội đầu đỡ phải đứng lâu trên sàn ướt. Món ít ai nghĩ tới mà bố mẹ dùng hằng ngày.
Đồ dùng bố mẹ đang dùng, loại tốt hơn một bậc. Mẹ quen một loại xà phòng, bố quen một loại trà: mua đúng loại đó, nhiều hơn, tốt hơn một chút. Không bao giờ bị cất tủ.
Những món thường bị cất tủ, và lý do
Máy móc nhiều nút. Nồi điện đa năng, lò nướng nhiều chế độ, máy pha cà phê. Trừ khi bố mẹ đã tự hỏi mua, đa số chỉ dùng một chức năng hoặc không dùng.
Đồ trưng bày. Bộ ấm chén men cao cấp, bình gốm lớn, tranh to. Bố mẹ sẽ đặt lên tủ, đẹp nhưng không đổi được gì trong ngày sống.
Quần áo mốt. Áo dáng ôm, màu nổi, chất liệu phải là ủi kỹ. Người già chuộng rộng rãi, dễ mặc, dễ giặt.
Thực phẩm bổ quá đắt. Hộp yến, hộp sâm thường được để dành "khi ốm" rồi quá hạn. Nếu muốn tặng, chọn lượng nhỏ, hạn dài, và nói rõ là để ăn trong Tết.
Thiết bị cần ứng dụng điện thoại. Cân điện tử, đồng hồ đo, camera phải kết nối mới dùng hết. Không ai cài cho thì bố mẹ không bao giờ mở.
Giỏ quà đóng sẵn quá nhiều món. Một nửa là bánh kẹo, rượu, đồ hộp bố mẹ không ăn, cuối cùng đem cho lại hàng xóm.
Đồ quá to so với nhà. Ghế massage, tủ lớn, máy chạy bộ trong một căn nhà ống chật. Món chiếm chỗ dễ thành gánh nặng hơn là quà.
Trao quà thế nào để bố mẹ chịu dùng ngay?
Mẹo đơn giản nhất là tháo hộp và thay luôn cho bố mẹ. Đôi dép mới để thẳng ở chỗ đôi cũ, đôi cũ mang đi. Chăn mới trải lên giường ngay tối hôm về. Nếu để trong hộp, bố mẹ sẽ cất. Tất nhiên nên hỏi một câu cho phải phép, nhưng đa số bố mẹ chỉ chờ con quyết giúp.
Với đồ có cách dùng, dùng thử cùng bố mẹ ba bốn lần trong mấy ngày Tết: nấu một nồi cơm bằng nồi mới, bật tắt cái đèn, chỉ chỗ sạc pin. Viết lên tờ giấy dán cạnh món đồ hai ba dòng chữ to: bấm nút nào, đèn đỏ nghĩa là gì, gọi ai khi hỏng.
Đừng quên giữ hoá đơn và phiếu bảo hành ở chỗ người trong nhà biết. Đồ của người già hỏng mà không biết bảo hành ở đâu thì thường bị bỏ luôn, vì bố mẹ ngại phiền con.
Một chi tiết nữa: khi trao, nói lý do cụ thể. "Con thấy dép mẹ mòn rồi, sợ trơn" làm bố mẹ thấy được quan tâm hơn hẳn một câu chúc chung chung. Người già quý món quà vì nó cho thấy con để ý tới mình, nhiều hơn vì giá tiền.
Lưu ý an toàn khi chọn đồ cho người lớn tuổi
Tránh đồ dễ trượt, dễ vấp. Thảm mỏng không có đế cao su, dép đế cứng nhẵn, dây điện kéo ngang lối đi.
Tránh đồ sưởi để gần giường. Máy sưởi, đệm sưởi điện cần dùng đúng cách; người ngủ say hoặc có bệnh về cảm giác ở chân dễ bị bỏng mà không biết. Nếu tặng, chỉ kỹ cách dùng và hẹn giờ tắt.
Chọn đồ điện có nguồn gốc rõ. Đồ điện trôi nổi mùa Tết bán rất nhiều; có tem, có bảo hành, có hướng dẫn tiếng Việt là tối thiểu.
Đồ nặng thì đặt thấp. Món đặt trên cao phải với tay hoặc trèo ghế là món nguy hiểm.
Thực phẩm thì xem bệnh nền. Bố mẹ có tiểu đường, huyết áp, bệnh thận thì quà ăn uống phải khác; hỏi bác sĩ đang theo dõi cho bố mẹ khi phân vân.
Đồ có pin nhỏ, nam châm thì cất xa tầm tay cháu nhỏ. Tết nhà ông bà đông trẻ con, pin cúc áo và nam châm nhỏ rất nguy hiểm nếu trẻ nuốt phải.
Không tự mua dụng cụ y tế thay chẩn đoán. Máy đo huyết áp, đường huyết là món tốt khi bác sĩ khuyên theo dõi tại nhà; còn tự mua để "đo cho biết" dễ làm bố mẹ lo hoặc chủ quan sai chỗ.
Câu hỏi thường gặp
Bố mẹ nói không cần gì thì nên mua gì?
Đó là câu trả lời quen thuộc, không nên hiểu theo nghĩa đen. Hãy quan sát đồ dùng hằng ngày trong nhà và thay món đã sờn nhất, như dép, chăn, nồi hay đèn ngủ. Món thay thế vừa thiết thực vừa không làm bố mẹ thấy con tốn kém.
Có nên tặng tiền mặt cho bố mẹ thay quà?
Nhiều gia đình vẫn làm vậy và không có gì sai, nhất là khi bố mẹ tự lo chi tiêu. Có thể kết hợp một phong bao nhỏ với một món đồ dùng cụ thể, để vừa có phần thực tế vừa có thứ bố mẹ nhìn thấy mỗi ngày mà nhớ tới con.
Quà Tết cho bố mẹ nên mua trước bao lâu?
Nên mua trước Tết vài tuần, khi hàng còn đủ cỡ và chưa bị đẩy giá mùa cao điểm. Món cần đo, cần cắt kính, cần đặt riêng thì phải tính sớm hơn nữa.
Làm sao để bố mẹ không cất quà vào tủ?
Tháo hộp và đặt món mới vào đúng chỗ món cũ ngay khi về, dùng thử cùng bố mẹ vài lần trong mấy ngày Tết. Món càng ít bước sử dụng thì càng dễ được dùng thường xuyên.
Ông bà ngoài tám mươi thì quà gì là hợp?
Ở tuổi này nên ưu tiên đồ giúp đi lại an toàn, ngủ ngon và giữ ấm, như dép chống trơn, đèn ngủ, chăn nhẹ, gậy hay khung tập đi nếu đã cần. Thời gian ngồi nói chuyện với ông bà nhiều khi quý hơn mọi món đồ.
Có nên mua đồ giống nhau cho bố mẹ hai bên?
Không bắt buộc. Mỗi nhà có thói quen và nhu cầu khác nhau, mua giống hệt có khi lại thừa ở bên này và thiếu ở bên kia. Điều quan trọng là mức quan tâm tương đương, không phải món đồ giống nhau.
