Cân bằng quà Tết hai bên nội ngoại là cân bằng sự quan tâm, không phải chia tiền bằng nhau từng đồng. Cách êm nhất là hai vợ chồng thống nhất một khung chung trước Tết, chọn món theo nhu cầu thật của từng nhà, và chia lịch về thăm rõ ràng để bên nào cũng có ngày đẹp.
Chuyện này nghe nhỏ mà năm nào cũng làm không ít cặp vợ chồng giận nhau đúng những ngày cần vui nhất. Thường không phải vì ai tham, mà vì hai người lớn lên ở hai nếp nhà khác nhau, mặc định khác nhau về "đủ" và "phải", rồi không nói ra cho tới khi đã muộn.
Bài trụ cột này đi qua gốc rễ của sự chạnh lòng, cách hai vợ chồng thống nhất, các phương án chia ngân sách và lịch, những tình huống lệch hoàn cảnh, ví dụ thật, sai lầm hay gặp, lời nói đi kèm và cách gỡ khi đã lỡ va chạm.
Vì sao quà hai bên dễ thành chuyện?
Ở nhiều gia đình Việt, quà Tết mang nhiều nghĩa hơn bản thân món đồ. Nó là cách bố mẹ đọc xem con dâu, con rể có coi trọng nhà mình không, và là cách họ hàng đọc xem cuộc sống của đôi trẻ ra sao. Vì vậy một món lệch, dù nhỏ, cũng dễ bị gán nghĩa lớn hơn thực tế.
Gốc rễ thứ hai nằm ở hai nếp nhà. Nhà chồng quen biếu nhiều phần lễ cho họ hàng, nhà vợ thì đơn giản; một bên coi mùng một là ngày của nhà nội không bàn cãi, bên kia nghĩ năm nào về nhà nào trước là chuyện thoả thuận. Khi chưa nói ra, mỗi người tự cho cách nhà mình là đúng.
Gốc rễ thứ ba là người đứng giữa không lên tiếng. Người chồng ngại bàn với bố mẹ mình, người vợ ngại nói với nhà mình, cuối cùng ai cũng nhịn rồi để bụng. Chạnh lòng ngày Tết thường là chạnh lòng tích lại từ những lần không nói.
Hiểu như vậy thì thấy cân bằng không phải bài toán số học. Nó là chuyện hai vợ chồng cùng đứng một phía, và cho cả hai bên thấy mình được quan tâm.
Cân bằng là gì, và không phải là gì?
Cân bằng không phải mua hai món giống hệt, cũng không phải bỏ ra số tiền bằng nhau từng đồng. Bố mẹ bên nội đang ở với anh cả, đủ đầy đồ dùng; bố mẹ bên ngoại sống một mình, mái nhà cần sửa. Chia đều tiền khi đó lại là lệch, vì một bên thừa, một bên thiếu.
Cân bằng là mức quan tâm tương đương: bên nào cũng có món giải quyết một nhu cầu thật, có phần lễ đúng nếp, có thời gian con cháu ở cùng, có lời chúc riêng. Nếu một bên nhận quà lớn hơn vì đang khó, thì hai vợ chồng cùng biết và cùng đồng ý, không phải một người tự quyết.
Cân bằng cũng là chuyện của cả năm, không chỉ Tết. Năm nay nhà ngoại cần sửa nhà nên phần nhiều hơn, năm sau nhà nội có việc thì đổi lại. Hai vợ chồng nhìn theo nhiều năm sẽ đỡ căng hơn nhìn từng Tết.
Một điều nữa: thứ người già nhớ là được con cháu nhắc tới, ghé thăm, gọi điện. Quà có thể khác, nhưng sự có mặt phải đều.
Hai vợ chồng thống nhất khung quà Tết như thế nào?
Nên ngồi với nhau từ trước Tết một tháng, lúc không vội, không mệt, và chưa có ai gọi điện hỏi "Tết này về không".
- Mỗi người kể nếp Tết nhà mình. Nhà mình biếu những ai, biếu gì, ngày nào về đâu, ai quan trọng nhất phải tới. Nghe nhau trước, chưa đánh giá.
- Liệt kê nhu cầu thật của từng bên. Bên nào đang thiếu gì, sức khoẻ ra sao, ai sống một mình. Nhu cầu quyết định món quà, cách quan sát nhu cầu có trong bài quà Tết cho bố mẹ già dùng được thật.
- Chốt tổng ngân sách quà Tết của gia đình nhỏ. Con số cả năm tính được, không vay mượn để lo quà.
- Chọn cách chia. Chia đều, chia theo nhu cầu, hay luân phiên năm; xem bảng dưới.
- Chốt lịch về thăm. Ngày nào về bên nào, ở bao lâu, ai lái xe, mang con cái đi thế nào.
- Thống nhất ai nói với bên nào. Người con ruột nói với bố mẹ mình. Nguyên tắc này cứu được rất nhiều cái Tết.
- Hẹn xem lại sau Tết. Cái gì ổn, cái gì chưa; ghi lại để năm sau đỡ phải bàn từ đầu.
Bốn cách chia quà và lịch về thăm hai bên
Không có cách nào đúng cho mọi nhà. Mỗi cách có chỗ mạnh và chỗ dễ vướng.
| Cách chia | Làm thế nào | Hợp khi | Dễ vướng ở đâu |
|---|---|---|---|
| Chia đều | Mỗi bên một khoản tương đương, món chọn theo nhu cầu | Hai bên hoàn cảnh gần nhau, hai bên đều để ý chuyện công bằng | Bên đang khó có thể thiếu; dễ thành so đo từng món |
| Chia theo nhu cầu | Bên đang khó hoặc có việc lớn nhận nhiều hơn, hai vợ chồng cùng đồng ý | Một bên sống một mình, ốm đau, nhà cần sửa | Bên kia có thể chạnh lòng nếu không được giải thích khéo |
| Luân phiên theo năm | Năm chẵn ăn Tết chính ở nhà nội, năm lẻ ở nhà ngoại; quà lớn theo nhà ăn Tết | Hai nhà ở xa nhau, không thể về cả hai trong mấy ngày Tết | Năm "không tới lượt" bên kia buồn; cần quà gửi trước và cuộc gọi đúng giao thừa |
| Theo nếp chung của anh chị em mỗi bên | Góp vào quỹ chung của anh chị em từng bên theo mức họ thống nhất | Hai bên đều có quỹ chung của các con | Mức của hai bên có thể chênh; cần nói rõ giữa vợ chồng |
Nhiều gia đình kết hợp: phần lễ chia đều cho đẹp mặt, phần quà lớn chia theo nhu cầu. Cách góp quỹ với anh chị em mỗi bên được nói kỹ trong bài anh chị em góp tiền mua quà Tết cho bố mẹ.
Chia lịch về thăm hai bên ngày Tết
Nói chuyện lịch trước khi đặt vé. Nhiều mâu thuẫn bắt đầu từ chuyện một người đặt vé xe, vé máy bay trước rồi mới báo.
Tôn trọng ngày quan trọng của từng nhà. Có nhà coi tất niên là quan trọng nhất, có nhà là sáng mùng một, có nhà là ngày giỗ tổ đầu năm. Biết để không trùng.
Hai nhà gần nhau thì chia buổi. Sáng mùng một nhà nội, chiều nhà ngoại, hoặc ngược lại theo nếp; đừng để một bên chỉ còn lúc đã mệt rã.
Hai nhà xa nhau thì chia năm. Luân phiên năm ăn Tết, năm còn lại về thăm trước Tết hoặc sau rằm.
Có con nhỏ thì tính sức con. Trẻ nhỏ đi đường dài liên tục mấy ngày dễ ốm; lịch dày quá thì cả nhà mệt, về tới nơi không còn vui.
Báo rõ cho bố mẹ hai bên. Bố mẹ biết trước ngày con về để chuẩn bị, đỡ trông ngóng rồi thất vọng.
Có ngày cho gia đình nhỏ. Một hai ngày cuối kỳ nghỉ để vợ chồng con cái nghỉ ngơi cũng là cách giữ hoà khí.
Linh hoạt khi có việc. Bố mẹ một bên ốm, có tang, có việc lớn thì ưu tiên bên đó; bên kia thường hiểu nếu được báo sớm và nói rõ.
Khi hoàn cảnh hai bên chênh nhau
Một bên khá giả, một bên khó khăn. Bên khá có khi không cần quà đắt; bên khó cần quà thiết thực. Phần lễ có thể giữ ngang nhau, phần quà thiết thực nghiêng về bên khó.
Một bên còn ông bà. Nhà còn ông bà thì có thêm phần quà cho các cụ; tính vào tổng của bên đó, không coi là "thêm" rồi so.
Một bên ở xa. Bên xa ít được về thì quà gửi trước Tết nên chu đáo hơn, kèm lịch về thăm cụ thể.
Một bên neo người. Bố mẹ chỉ có một người con, hoặc con khác ở nước ngoài, thì gánh trông nom nặng hơn; hai vợ chồng nên chia sẻ phần này.
Một bên vừa có tang. Nhiều nơi kiêng chúc Tết, kiêng trang trí trong năm có tang; quà nên giản dị, lời thăm hỏi nhẹ nhàng.
Bố mẹ một bên đã tái hôn. Có thêm người cần quan tâm; hỏi người bạn đời cách gọi, cách biếu cho đúng mực.
Hai bên khác tôn giáo. Tôn trọng nếp thờ cúng của từng nhà; quà dâng lên bàn thờ hay không cần hỏi trước.
Ví dụ: hai cách gỡ của hai cặp vợ chồng
Cặp thứ nhất: chồng quê một tỉnh đồng bằng Bắc Bộ, vợ quê miền Tây, sống ở TP.HCM. Ba năm đầu, năm nào cũng giằng co vì nhà chồng mặc định Tết phải về Bắc. Năm thứ tư, hai vợ chồng ngồi lại và chọn cách luân phiên: năm nay ăn Tết ở quê nội ngoài Bắc, năm sau ở quê ngoại miền Tây; năm không về thì gửi quà trước rằm tháng Chạp, gọi video lúc giao thừa, và về thăm ngay sau rằm tháng Giêng. Người chồng tự nói với bố mẹ mình, người vợ tự nói với nhà mình. Năm đầu nhà nội hơi buồn, năm sau thì quen.
Cặp thứ hai: hai nhà cùng ở Hà Nội. Bên nội sống cùng anh cả, khá đủ đầy; bên ngoại chỉ còn mẹ, sống một mình trong căn nhà cũ. Vợ ngại nói vì sợ chồng nghĩ mình thiên vị nhà đẻ. Cuối cùng chính người chồng đề xuất: phần lễ hai bên như nhau, còn quà lớn năm đó là sửa lại bếp cho mẹ vợ. Mẹ chồng biết chuyện, không phàn nàn, còn khen con trai biết nghĩ.
Điểm chung của hai cặp: người chủ động nói là người con ruột hoặc người có lợi thế hơn trong câu chuyện, và mọi thứ được nói từ trước, không để dồn tới ngày Tết.
Với cặp mới cưới, Tết đầu tiên có những phép riêng cần để ý; các chi tiết đó được nói trong bài Tết đầu làm dâu, làm rể biếu gì cho phải phép.
Sai lầm thường gặp
Mỗi người tự lo nhà mình, không báo người kia. Đến lúc lộ ra chênh lệch thì thành nghi ngờ.
So từng món, từng đồng. Biến việc tặng quà thành sổ kế toán, cả hai mệt.
Đẩy dâu, rể ra nói chuyện khó với bố mẹ chồng, bố mẹ vợ. Người ngoài nói thì nặng gấp đôi người con ruột nói.
Hứa với cả hai bên cùng một ngày. Tới sát Tết phải nuốt lời một bên.
Kể về quà bên kia. Câu "bên nội được cái này" nói ra ở bên ngoại, dù vô tình, rất dễ thành chuyện.
Đăng ảnh quà lên mạng. Ảnh quà bên này hiện trên điện thoại của bên kia; đăng thì đăng đều, hoặc không đăng.
Vay mượn để biếu cho bằng. Áp lực tài chính sau Tết làm vợ chồng căng thẳng hơn chính chuyện quà.
Dồn bàn bạc tới sát Tết. Lúc mệt và vội là lúc dễ nói lời khó nghe nhất.
Lời nói đi kèm: thứ làm quà nhẹ đi hay nặng thêm
Nói lý do chọn món. "Con thấy bếp nhà mình cũ, sợ mẹ nấu bất tiện" khiến món quà có hồn.
Nhắc tới người bạn đời. "Nhà con chọn cho bố cái này" giúp bố mẹ thấy dâu rể quan tâm.
Không nói giá. Nói giá là đẩy món quà sang chuyện tiền.
Khi giải thích lịch, nói phần mình sẽ làm. "Năm nay con về ngoại ăn Tết, con sẽ về nội ngay mùng bốn và ở lại hai ngày" dễ nghe hơn "năm nay không về được".
Khi bố mẹ hỏi so sánh, đáp chung. "Hai bên con đều lo như nhau" là đủ, không cần liệt kê.
Cảm ơn sau Tết. Một cuộc gọi cảm ơn bố mẹ hai bên đã đón tiếp khép lại cái Tết êm.
Đừng than mệt, than tốn trước mặt bố mẹ. Bố mẹ nghe sẽ áy náy, có khi từ chối quà lần sau.
Khi đã lỡ có va chạm
Nếu năm trước đã có chuyện không vui, đừng giả như không có gì. Người con ruột nên tìm lúc riêng, ngoài dịp Tết, nói với bố mẹ mình: năm qua có chỗ chưa khéo, năm nay vợ chồng con đã bàn lại như thế này. Bố mẹ thường dễ chấp nhận khi thấy con có kế hoạch rõ ràng, chứ không phải chỉ xin lỗi chung chung.
Giữa hai vợ chồng, nên tránh mang chuyện cũ ra mỗi lần bàn quà Tết. Ghi lại thoả thuận năm nay, làm đúng, rồi xem lại sau Tết. Mỗi năm êm hơn một chút là đủ.
Nếu va chạm đã kéo dài nhiều năm, ảnh hưởng tới cả quan hệ vợ chồng, thì chuyện không còn nằm ở món quà nữa. Lúc đó cần một cuộc nói chuyện sâu hơn, và có khi cần người ngoài giúp, như ở mục dưới.
Một điều nên nhớ: bố mẹ hai bên sẽ già đi, và những cái Tết còn đủ mặt các cụ không nhiều như mình tưởng. Nhìn như vậy, nhiều chuyện so đo tự nhỏ lại.
Khi nào nên tìm người có chuyên môn giúp
Vợ chồng cãi nhau nặng mỗi dịp Tết. Chuyên gia tư vấn hôn nhân, gia đình giúp hai người nói được điều khó nói mà không làm tổn thương nhau.
Một người thấy kiệt sức, lo âu kéo dài vì áp lực hai bên. Gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ; đó không phải chuyện xấu hổ.
Nợ nần vì quà cáp, lễ Tết. Ngồi lại tính toán tài chính gia đình nghiêm túc; nếu cần, tìm người có chuyên môn tư vấn quản lý chi tiêu, đừng vay tiếp để biếu.
Bố mẹ một bên cần chăm sóc dài hạn. Hỏi bác sĩ, nhân viên y tế về kế hoạch chăm sóc; chuyện này lớn hơn quà Tết và cần cả hai bên cùng biết.
Có chuyện tài sản, thừa kế xen vào. Đây là việc của luật sư hoặc văn phòng công chứng, đừng để nó trộn vào chuyện quà Tết.
Có lời nói, hành vi xúc phạm, bạo lực. Tìm sự hỗ trợ từ người tin cậy, tổ chức hỗ trợ gia đình; khi có nguy hiểm tức thời gọi 113.
Người lớn tuổi trong nhà có dấu hiệu trầm buồn kéo dài sau Tết. Đưa đi khám, nói chuyện với bác sĩ; buồn kéo dài ở người già cần được quan tâm đúng cách.
Câu hỏi thường gặp
Quà Tết nhà nội và nhà ngoại có cần bằng nhau không?
Không cần bằng nhau từng đồng, nhưng mức quan tâm nên tương đương. Hai vợ chồng thống nhất khung chung, phần lễ có thể như nhau, phần quà thiết thực chọn theo nhu cầu thật của từng nhà.
Tết nên về nhà nội hay nhà ngoại trước?
Tuỳ nếp từng gia đình và khoảng cách hai nhà. Nhiều nhà theo lệ mùng một nhà nội, mùng hai nhà ngoại; nhiều cặp ở xa chọn luân phiên năm. Điều quan trọng là bàn trước và báo rõ cho cả hai bên.
Một bên khó khăn hơn thì có nên biếu nhiều hơn?
Có thể, nếu hai vợ chồng cùng đồng ý. Phần lễ nên giữ ngang nhau để không bên nào chạnh lòng, phần quà thiết thực nghiêng về bên đang cần. Nói rõ với nhau để không ai cảm thấy bị giấu.
Ai nên là người nói chuyện lịch Tết với bố mẹ?
Người con ruột nói với bố mẹ mình. Lời của con ruột nhẹ hơn và dễ được chấp nhận hơn lời của con dâu hay con rể.
Năm không về được một bên thì làm sao cho khéo?
Gửi quà về trước Tết, gọi video vào giao thừa hoặc sáng mùng một, và hẹn một ngày về thăm cụ thể sau Tết rồi giữ đúng hẹn. Bố mẹ thường buồn vì không biết khi nào con về hơn là vì không được ăn Tết cùng.
Vợ chồng cãi nhau vì quà Tết hai bên thì làm sao?
Tạm dừng, đợi lúc bình tĩnh, mỗi người kể nếp nhà mình trước rồi mới bàn cách chia. Nếu năm nào cũng căng thẳng và ảnh hưởng tới quan hệ, nên tìm chuyên gia tư vấn hôn nhân, gia đình.
