Tết đầu làm dâu, làm rể, quà biếu bố mẹ chồng hay bố mẹ vợ nên vừa phải, đúng nếp nhà đó và có một món riêng hợp sở thích của bố mẹ. Bước quan trọng nhất là hỏi người bạn đời nhà mình biếu nhau thế nào, chứ không phải đi tìm món đắt nhất.
Năm đầu, ai cũng sợ thiếu. Thật ra lỗi hay gặp lại là thừa: quà quá to so với nếp nhà chồng, làm bố mẹ chồng ngại với họ hàng, hoặc làm anh chị dâu khác chạnh lòng. Người mới về có ý tốt mà thành ra lạc nhịp.
Bài dưới đây đi qua những câu cần hỏi, nhóm quà an toàn, những chỗ dễ phạm ý ở từng vùng, và cách cư xử khi trao quà sao cho bố mẹ thấy được tình chứ không chỉ thấy lễ.
Năm câu hỏi người bạn đời trước khi mua
Người hiểu nếp nhà nhất là chồng hoặc vợ của mình. Ngồi với nhau mười lăm phút trước khi đi mua là đỡ được nhiều lúng túng.
- Mọi năm anh chị em trong nhà biếu bố mẹ những gì? Để biết mặt bằng chung. Món của mình nên ở cùng tầm, không vượt hẳn lên, không hụt hẳn xuống.
- Bố mẹ có kiêng gì, đang bệnh gì không? Bố uống thuốc huyết áp, mẹ ăn chay ngày rằm, ông bà nội đang ở cùng: những chi tiết này quyết định quà ăn uống.
- Biếu quà vào lúc nào? Có nhà biếu trước Tết khi về sắm sửa, có nhà biếu ngày mùng một khi mừng tuổi. Lỡ nhịp không sao nhưng biết trước thì tự nhiên hơn.
- Có phần quà cho ông bà, cô dì chú bác không? Nhiều nhà, nhất là ở miền Bắc, đi Tết họ hàng gần là việc của cả đôi. Cần tính trước số phần và người dẫn đi.
- Tiền lì xì cho trẻ con trong họ bao nhiêu là vừa? Hỏi để theo đúng mức mọi người trong nhà đang làm, tránh lì xì to hơn anh chị khiến người khác khó xử.
Vì sao năm đầu không nên biếu quà quá lớn?
Nghe thì ngược, nhưng quà quá to năm đầu thường gây khó cho chính bố mẹ chồng. Họ phải giải thích với họ hàng, phải đáp lại, và ngầm so với quà của các con khác. Một cô dâu mới biếu bộ quà sang hơn hẳn anh chị cả, dù vô tình, rất dễ bị đọc là "khoe", trong khi ý mình chỉ là muốn được quý.
Quà lớn cũng tạo mốc khó giữ. Năm đầu biếu cao, năm sau gia đình nhỏ có con nhỏ, chi tiêu chật lại, giảm xuống là bị để ý. Nhiều người lo quà Tết lâu năm đều khuyên: chọn mức mình giữ được ít nhất ba bốn năm.
Bố mẹ chồng hay bố mẹ vợ, nhất là người có tuổi, quan sát cách con dâu, con rể cư xử nhiều hơn là xem quà. Ra chợ cùng mẹ chồng mua đồ cúng, phụ gói bánh, rửa ấm chén, ngồi nghe bố vợ kể chuyện, đó là phần quà mà người già nhớ lâu.
Nói vậy không có nghĩa là quà phải sơ sài. Quà nên chỉn chu, gói đẹp, đúng lễ. Chỉ là chỉn chu khác với phô trương.
Nhóm quà an toàn cho Tết đầu tiên
Một phần lễ để thắp hương. Hộp mứt, bánh, chai rượu nhỏ hoặc trà ngon, gói giản dị, để bố mẹ đặt lên bàn thờ tổ tiên. Đây là phần "lễ" theo nếp nhiều nhà.
Trà hoặc cà phê bố hay uống. Hỏi đúng loại bố đang dùng, mua loại tốt hơn một bậc. Trà Thái Nguyên với người quen trà Bắc, cà phê Tây Nguyên với người uống cà phê sáng.
Một món đồ dùng riêng cho mẹ. Khăn quàng, áo len mỏng, đôi dép êm, túi đi chợ chắc tay. Món nhỏ mà thấy được sự để ý.
Trái cây đẹp cho mâm ngũ quả. Hỏi trước nhà bày mâm ngũ quả kiểu gì, có kiêng quả nào không, rồi góp phần quả đẹp vào.
Đặc sản quê mình. Con dâu, con rể khác vùng mang theo đặc sản quê nhà là món có chuyện để kể, như bánh pía Sóc Trăng, nước mắm Phú Quốc hay trà Thái Nguyên.
Phong bao cho bố mẹ. Có nhà coi trọng, có nhà không. Nếu biếu, đi cùng người bạn đời, nói lời chúc ngắn gọn.
Quà nhỏ cho ông bà nếu còn. Một hộp bánh mềm, một chiếc khăn ấm. Bỏ quên ông bà trong khi biếu bố mẹ là điều dễ bị để ý nhất.
Tránh rượu mạnh nếu bố có bệnh. Rượu là quà quen thuộc nhưng không hợp với người đang chữa bệnh tim mạch, gan, huyết áp; hỏi trước, nếu không chắc thì thay bằng trà.
Những chỗ dễ phạm ý mà ít người nhắc
Biếu nhà mình to hơn nhà kia. Cả hai bên đều để ý chuyện này, kể cả khi không nói. Mức quan tâm nên tương đương, món đồ có thể khác.
Đưa quà cho người không phải chủ nhà. Ở nhiều nhà, quà phải trao cho bố hoặc mẹ, không đưa cho em chồng cầm vào. Hỏi người bạn đời ai là người nhận.
Mặc đồ quá sặc sỡ hoặc quá tối. Ngày đầu năm về nhà chồng, đồ gọn gàng, màu tươi vừa phải là ổn. Trang phục cũng là một phần lễ.
Trao quà bằng một tay. Người lớn tuổi rất để ý; trao và nhận đều bằng hai tay, kèm một câu thưa.
Nói giá, khoe chỗ mua. Câu "món này đắt lắm" hay "con đặt tận chỗ…" làm quà mất hết ý. Chỉ nói lý do chọn.
Lì xì trẻ con theo ý mình. Lì xì to hơn hẳn người trong nhà làm bố mẹ trẻ con khó xử; lì xì nhỏ hơn hẳn thì bị nhắc. Theo đúng mức mọi người.
Mang quà kiêng kỵ. Nhiều nhà kiêng tặng dao kéo, đồng hồ, khăn tay ngày đầu năm vì sợ ý "cắt đứt", "chia ly". Không cần mê tín, nhưng không có lý do gì để chạm vào điều người lớn để ý.
Quên nhà ngoại khi về nội. Lịch Tết phải tính cho cả hai bên ngay từ đầu, đừng để một bên chỉ còn ngày mùng bốn mùng năm khi đã mệt.
Nếu hai nhà khác vùng miền thì sao?
Vợ miền Nam lấy chồng miền Bắc, hay ngược lại, Tết đầu là lúc thấy rõ khác biệt nhất. Nhà ở miền Bắc thường coi trọng đi Tết họ hàng, chuẩn bị nhiều phần quà nhỏ cho các nhà bác, nhà chú; quà hay gồm bánh, mứt, rượu, chè. Nhiều nhà ở miền Nam nhẹ phần lễ hơn, nặng phần sum họp, ăn uống, lì xì cho trẻ con.
Không nên mặc định phong tục quê mình là đúng. Cũng không cần cố làm như người bản xứ ngay năm đầu. Cách dễ chịu nhất là hỏi, rồi làm theo phần chính, thêm một chút quê mình: một món đặc sản, một món ăn quê mình nấu góp vào mâm cơm.
Nếu lần đầu về quê chồng ở xa, quà nên gọn, chịu được đường dài và không phải đông lạnh. Hộp quà to đi qua mấy chặng xe vừa dễ móp vừa làm chuyến đi mệt hơn. Phần quà còn thiếu có thể mua ở chợ quê, vừa đúng khẩu vị nhà đó, vừa có dịp đi chợ cùng mẹ chồng.
Chênh lệch vùng miền nếu biết đón thì thành chuyện vui. Mẹ chồng miền Bắc nếm bánh tét lần đầu, bố vợ miền Nam được con rể pha chén trà Bắc, đó là những kỷ niệm làm hai nhà gần nhau hơn.
Cách trao quà ngày đầu năm
Đi cùng người bạn đời. Hai vợ chồng cùng trao, người con ruột nói câu mở đầu, người mới về nói lời chúc. Bố mẹ thấy đây là quà của cả đôi.
Chọn lúc nhà vắng khách. Đầu buổi sáng trước giờ khách tới, hoặc sau bữa cơm tối. Trao giữa đông người dễ thành phô bày.
Lời chúc ngắn, cụ thể. Chúc sức khoẻ, chúc bố mẹ năm mới bớt đau lưng, ngủ ngon. Lời chúc gắn với bố mẹ thật thì hơn câu chúc in sẵn.
Không bắt bố mẹ mở ngay. Nhiều người lớn không quen mở quà trước mặt người tặng. Đặt lên bàn, để bố mẹ tự xem sau.
Có phần cho người giúp việc nhà. Nếu nhà có người giúp việc lâu năm, một phong bao nhỏ hay món quà nhỏ cho họ là cử chỉ được nhớ.
Để lại một món dùng ngay. Chiếc khăn, đôi dép, gói trà nên được dùng trong mấy ngày Tết; bố mẹ dùng trước mặt con là món quà đã tới đích.
Gọi điện cảm ơn sau Tết. Cảm ơn bố mẹ đã đón, kể vài chuyện vui. Năm đầu, cú điện thoại này có giá trị không kém món quà.
Câu hỏi thường gặp
Con dâu mới có bắt buộc phải biếu tiền bố mẹ chồng không?
Không có quy định chung, tuỳ nếp từng nhà. Có nhà coi phong bao là lễ, có nhà không. Hỏi chồng mọi năm anh chị em làm thế nào rồi theo mức đó là an toàn nhất.
Tết đầu làm rể nên biếu bố vợ rượu hay trà?
Nếu bố vợ khoẻ và thích rượu, một chai vừa phải là được. Nếu bố đang dùng thuốc, có bệnh gan, tim mạch hoặc huyết áp, trà ngon là lựa chọn an toàn hơn. Hỏi vợ trước để chọn đúng thứ bố đang dùng.
Quà Tết bố mẹ chồng và bố mẹ đẻ có cần bằng nhau?
Không cần giống hệt, nhưng mức quan tâm nên tương đương để không bên nào chạnh lòng. Hai vợ chồng thống nhất một khung chung rồi chọn món theo nhu cầu từng nhà.
Nếu nhà chồng ở xa, không về được Tết đầu thì sao?
Gửi quà về trước Tết, gọi video chúc Tết vào sáng mùng một, và hẹn ngày về thăm cụ thể sau Tết. Đừng để quà tới mà không có lời giải thích, vì bố mẹ dễ hiểu lầm là con ngại về.
Có nên mua quà cho cả anh chị em chồng?
Không bắt buộc với người lớn, nhưng nên có lì xì hoặc quà nhỏ cho các cháu. Với anh chị em đã có gia đình, lời chúc và sự niềm nở thường quan trọng hơn quà.
Mẹ chồng từ chối nhận quà thì làm thế nào?
Thường là từ chối cho phải phép. Nhờ chồng nói thêm một câu, hoặc đặt quà lên bàn thờ như phần lễ dâng tổ tiên. Đừng nài ép trước mặt khách.
