Quà tinh thần làm bố mẹ, ông bà vui thật là thứ cho họ thấy mình vẫn được nhớ, được cần và còn chuyện để kể: một cuốn album có chú thích tên người, một buổi ngồi ghi lại chuyện xưa, một bữa cơm đủ mặt con cháu, một chuyến đi ngắn tới nơi họ nhắc mãi. Những món này rẻ tiền nhưng tốn thời gian, và đó chính là lý do chúng quý.
Người già nhận nhiều đồ vật hơn họ dùng hết. Thứ họ thiếu là người ngồi nghe, là lý do để mặc áo đẹp, là cảm giác vẫn còn chỗ đứng trong nhịp sống của con cháu. Quà tinh thần đánh trúng chỗ đó.
Dưới đây là những món quà kiểu này đã được nhiều gia đình làm, cách chuẩn bị để không thành gượng ép, và chỗ hay hỏng.
Vì sao quà tinh thần lại quan trọng với người lớn tuổi?
Khi về hưu, con cái ra riêng, bạn bè cùng thời thưa dần, nhiều người già rơi vào cảm giác mình không còn việc gì quan trọng. Ngày Tết làm cảm giác đó rõ hơn: nhà đông vui được mấy ngày rồi vắng hẳn. Một món quà vật chất làm vui một lúc; một việc con cháu làm cùng ông bà để lại thứ để nhớ, để kể với hàng xóm cả năm.
Quà tinh thần cũng là cách trả lại vai trò cho người lớn. Hỏi bố cách cúng tất niên của nhà mình, nhờ mẹ dạy gói bánh chưng, xin ông kể về họ hàng bên nội: đó là lúc người già được làm thầy, được cần đến. Nhiều người con kể, bố mình ít nói cả năm mà hôm được hỏi chuyện xưa thì kể ba tiếng không nghỉ.
Một lý do nữa, thực tế hơn: những câu chuyện, những gương mặt trong ảnh cũ chỉ ông bà còn nhớ. Không ghi lại bây giờ thì sau này không còn ai biết người đứng bên trái trong tấm ảnh năm xưa là ai.
Dù vậy, quà tinh thần không phải để thay hoàn toàn quà vật chất, nhất là khi bố mẹ đang thiếu thật. Hai thứ đi cùng nhau thì đủ.
Những món quà tinh thần đã được nhiều nhà làm
Album ảnh gia đình có chú thích. Scan ảnh cũ, in lại cỡ lớn, dưới mỗi tấm ghi tên người, năm, nơi chụp. Chữ in to để ông bà tự đọc được. Hỏi ông bà để chú thích chính là một buổi trò chuyện quý.
Ghi âm, quay lại chuyện xưa. Chuẩn bị mười câu hỏi: ông bà gặp nhau thế nào, Tết hồi nhỏ ra sao, món ăn mẹ của ông nấu. Ghi bằng điện thoại, sau này chép lại thành chữ, in thành tập mỏng cho cả nhà.
Bữa cơm đủ mặt. Gom đủ con cháu về một bữa, kể cả người ở xa gọi video vào. Với nhiều ông bà, chỉ cần vậy là đủ Tết.
Chuyến đi ngắn tới nơi cũ. Về thăm quê gốc, thăm trường cũ của bố, thăm chùa mẹ hay đi ngày nhỏ. Đi gần, ngắn ngày, có người đi kèm.
Một buổi chụp ảnh gia đình. Thuê thợ hoặc tự chụp, cả nhà mặc đẹp, ông bà ngồi giữa. Ảnh in ra treo phòng khách là món quà được ngắm mỗi ngày.
Học cùng ông bà một việc mới. Gọi video cho cháu ở xa, xem lại chương trình ti vi trên điện thoại, trồng một chậu rau. Dạy chậm, viết ra giấy.
Mời bạn cũ của ông bà tới nhà. Tìm lại bạn học, bạn đồng ngũ, đồng nghiệp cũ, mời tới một buổi trà. Món quà này nhiều nhà kể là ông bà nhắc lại cả năm.
Thư tay của cháu. Cháu nhỏ viết hoặc vẽ tặng ông bà; cháu lớn viết vài dòng cảm ơn. Thư tay được giữ trong ngăn kéo rất lâu.
Một ngày làm theo ý ông bà. Ông muốn đi đâu, ăn gì, xem gì, cả nhà theo. Người già ít khi được quyết.
Làm một tập "chuyện của ông bà" trong ba buổi
Đây là món quà tinh thần nhiều gia đình thấy giá trị nhất, và có thể bắt đầu ngay trong kỳ nghỉ Tết.
- Buổi một: hỏi chuyện tuổi nhỏ. Quê ở đâu, nhà mấy anh chị em, Tết ngày xưa ăn gì, chơi gì. Câu hỏi cụ thể dễ trả lời hơn câu "ngày xưa thế nào".
- Buổi hai: chuyện gia đình. Ông bà gặp nhau ra sao, lúc sinh con đầu, những năm khó khăn nhất. Để ông bà dừng lại khi không muốn kể tiếp.
- Buổi ba: xem ảnh cũ. Mỗi tấm ảnh là một chuyện. Ghi tên người, năm, nơi chụp ngay khi ông bà nói.
- Chép lại thành chữ. Nghe lại bản ghi âm, chép lời ông bà gần nguyên văn, giữ giọng nói quê.
- In thành tập mỏng. Chữ to, ảnh xen giữa, in vài bản cho các nhà con cháu. Trao lại cho ông bà vào dịp gần nhất.
Đừng biến buổi ghi chuyện thành buổi phỏng vấn. Bày ấm trà, ngồi thấp ngang ông bà, điện thoại để xa một chút. Người già kể thật hơn khi không thấy mình đang bị ghi.
Những chỗ hay hỏng khi tặng quà tinh thần
Làm cho có, chụp ảnh đăng mạng. Ông bà nhận ra rất nhanh khi buổi trò chuyện là để quay video đăng lên. Đăng gì, hỏi ông bà trước.
Chuyến đi quá sức. Đi xa, nhiều điểm, leo dốc, ngồi xe lâu làm người già mệt cả tuần sau. Một điểm đến, nghỉ nhiều là đủ.
Khơi chuyện đau buồn khi đông người. Mất người thân, chiến tranh, những năm đói là chuyện ông bà chỉ kể khi muốn. Đừng hỏi giữa bữa tiệc.
Dạy công nghệ quá nhanh. Chỉ một lần rồi đi, ông bà quên. Dạy ít bước, viết ra giấy, gọi lại kiểm tra.
Tặng quà tinh thần thay hẳn quà thiết thực khi ông bà đang thiếu. Mái nhà dột, chăn mỏng mà con cháu tặng album ảnh là lệch.
Hứa rồi không làm. Hứa đưa đi chơi sau Tết rồi bận. Người già nhớ lời hứa lâu hơn mình nghĩ; chỉ hứa điều làm được.
Áp đặt điều ông bà không thích. Có người ngại chụp ảnh, ngại đông người. Quà tinh thần phải theo tính cách người nhận.
Khi bố mẹ sống một mình, hoặc con ở xa
Bố mẹ sống một mình thì quà tinh thần càng có giá trị, nhưng cũng cần khéo hơn. Một buổi Tết đông vui rồi về lại căn nhà vắng có khi làm người già buồn hơn. Thay vì dồn hết vào mấy ngày Tết, nhiều gia đình chia ra: hẹn mỗi tuần một cuộc gọi video cố định, mỗi tháng một người con về thăm, gửi ảnh cháu đều đặn.
Con ở xa không về được thì quà tinh thần là thứ duy nhất đến tận tay đúng lúc. Gửi thư tay viết từ trước, gửi tấm ảnh cả nhà in sẵn khung, hẹn giờ gọi video đúng lúc giao thừa hoặc sáng mùng một. Nhờ anh chị em ở gần mang quà tới thay mình và quay lại cảnh bố mẹ mở quà.
Có một món quà nhiều người con ở xa đã làm: nhờ hàng xóm, người thân gần nhà ghé thăm bố mẹ vào sáng mùng một, mang theo một món quà nhỏ của mình. Người già được có khách xông nhà, được nghe nhắc tới con, còn người con thì yên tâm có người để mắt tới bố mẹ.
Và đừng quên sau Tết. Rằm tháng Giêng, ngày sinh của bố mẹ, những dịp đó một cuộc gọi dài vẫn là quà.
Câu hỏi thường gặp
Quà tinh thần cho bố mẹ gồm những gì?
Là những việc cho bố mẹ thấy được quan tâm và còn được cần, như album ảnh có chú thích, buổi ghi lại chuyện xưa, bữa cơm đủ mặt con cháu, chuyến đi ngắn, buổi chụp ảnh gia đình. Thường không tốn nhiều tiền nhưng cần thời gian và sự chuẩn bị.
Làm album ảnh tặng ông bà cần lưu ý gì?
Nên in ảnh cỡ lớn, chữ chú thích to để ông bà tự đọc, ghi rõ tên người, năm và nơi chụp. Hỏi ông bà để làm chú thích là phần quý nhất, vì đó là lúc nghe lại chuyện cũ.
Đưa bố mẹ đi chơi dịp Tết đi đâu là hợp?
Nơi gần, ít phải đi bộ, có chỗ nghỉ và nhà vệ sinh dễ tìm, tốt nhất là nơi bố mẹ có kỷ niệm như quê cũ, chùa quen, trường cũ. Tránh lịch nhiều điểm và giờ cao điểm đông người.
Con ở xa không về Tết thì tặng bố mẹ gì?
Gửi thư tay, ảnh gia đình đóng khung, hẹn giờ gọi video vào giao thừa hoặc sáng mùng một. Nhờ người thân gần nhà mang quà tới thay và ghé thăm bố mẹ giúp mình.
Có nên quay video ông bà kể chuyện rồi đăng lên mạng?
Ghi lại để gia đình giữ là điều nên làm, nhưng đăng lên mạng thì cần hỏi ý ông bà trước. Nhiều người già không muốn chuyện riêng của mình bị người lạ xem.
Quà tinh thần có thay được quà vật chất không?
Không hoàn toàn. Nếu bố mẹ đang thiếu đồ dùng cần thiết, hãy lo phần đó trước. Hai loại quà bổ sung cho nhau thì Tết của bố mẹ mới trọn.
