Tặng tiền thiết thực hơn khi người nhận cần tự lo theo cách của họ: bố mẹ, ông bà ở xa, người đang khó khăn, người giúp việc, nhân viên. Tặng hiện vật đúng mực hơn khi quan hệ cần lễ nghi hoặc khi tiền mặt dễ bị hiểu sai: thầy cô, hàng xóm, sếp, đối tác, người có chức vụ. Nhiều nhà kết hợp: một món quà nhỏ mang ý Tết kèm phong bao cho người thân.
Chuyện tiền hay vật không có đáp án chung cho mọi nhà, vì nó nằm ở quan hệ và cảm nhận của người nhận. Có người thấy được biếu tiền là thực tế, được tôn trọng; có người lại thấy tiền là "trả công", lạnh lùng. Bài này đi qua từng trường hợp hay gặp, kèm cách trao để không ai khó xử.
Khi tiền mặt là món quà tốt nhất
Với bố mẹ, ông bà, nhất là khi con cháu ở xa, tiền thường là thứ người già cần mà ngại nói. Họ tự biết nhà còn thiếu gì, muốn mua gì cho cháu, muốn góp gì cho họ hàng. Một giỏ quà con mua ở thành phố có khi trùng với thứ ở quê đã đủ, còn phong bao thì không bao giờ thừa. Nhiều nhà chọn cách vừa có một món quà nhỏ để trao tận tay, vừa có phong bao kèm lời "bố mẹ mua thêm gì thì mua".
Với người đang khó khăn, như người thân vừa mất việc, vừa ốm đau, tiền giúp họ tự sắp xếp mà giữ được thể diện. Cách trao quan trọng hơn số tiền: trao riêng, gói trong phong bao Tết, nói như một lời chúc đầu năm chứ không phải sự giúp đỡ.
Với người giúp việc, người chăm sóc người già trong nhà, bác bảo vệ, cô lao công quen, tiền thưởng Tết là món thiết thực nhất, vì họ thường có gia đình riêng cần lo. Có thể kèm một món quà nhỏ như bánh chưng, hộp mứt để thêm phần ấm áp.
Với nhân viên, thưởng Tết bằng tiền là điều được chờ đợi; quà hiện vật nên là phần thêm, không phải phần thay thế. Doanh nghiệp đổi tiền thưởng thành giỏ quà thường làm người lao động hụt hẫng, nhất là người cần tiền về quê.
Khi quà hiện vật đúng mực hơn
Với thầy cô, nhất là thầy cô đang dạy con mình, phong bì dễ bị hiểu thành chuyện khác và đặt cả hai bên vào thế khó. Một món quà nhỏ mang tính tri ân, hoặc quà chung của cả lớp, êm hơn nhiều.
Với sếp, đối tác, khách hàng và đặc biệt người có chức vụ trong cơ quan nhà nước, tiền mặt là thứ tuyệt đối không nên đưa. Ranh giới giữa quà Tết và đưa hối lộ ở đây rất mỏng, và các quy định về phòng, chống tham nhũng có điều chỉnh chuyện tặng, nhận quà của người có chức vụ. Quà hiện vật mang tính lễ nghi, giá trị vừa phải, là cách duy nhất nên dùng.
Với hàng xóm, bạn bè, đồng nghiệp ngang hàng, đưa tiền gần như luôn lạ và khiến người nhận lúng túng không biết đáp lễ thế nào. Hiện vật nhỏ là ngôn ngữ chung của quan hệ ngang hàng.
Với người lớn tuổi trong họ mà mình không thân lắm, hoặc nhà có điều kiện hơn mình, phong bao có thể bị coi là thiếu tế nhị. Một món quà quê hoặc món người đó thích thể hiện sự quan tâm rõ hơn.
Bảng tra nhanh: tiền, vật hay cả hai
Đây là xu hướng chung; phong tục từng vùng và từng nhà có thể khác. Khi không chắc, hỏi người trong nhà đã qua lại lâu năm.
| Người nhận | Nên chọn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Bố mẹ, ông bà | Cả hai: quà nhỏ và phong bao | Trao tận tay, lời chúc kèm theo |
| Bố mẹ vợ, bố mẹ chồng | Quà là chính, phong bao tuỳ nếp nhà | Hỏi vợ hoặc chồng về nếp nhà bên ấy |
| Người thân đang khó khăn | Tiền, trao riêng | Gói như lời chúc đầu năm |
| Thầy cô của con | Quà nhỏ hoặc quà chung cả lớp | Không phong bì |
| Sếp, đối tác, người có chức vụ | Chỉ quà hiện vật, giá trị vừa phải | Tuyệt đối không tiền mặt |
| Hàng xóm, bạn bè, đồng nghiệp | Quà nhỏ | Tiền dễ gây lúng túng |
| Người giúp việc, người chăm sóc | Tiền là chính, kèm quà nhỏ | Đưa sớm để họ kịp lo Tết |
| Nhân viên | Thưởng tiền, quà là phần thêm | Không đổi thưởng thành giỏ quà |
Riêng tiền mừng tuổi cho trẻ con đầu năm là phong tục riêng, theo nếp từng nhà và từng vùng, không thuộc bài toán tiền hay quà ở đây.
Trao tiền cho khéo
Luôn dùng phong bao. Tiền đưa trần, nhất là tiền gấp vội trong ví, làm món quà thành cuộc giao dịch.
Trao riêng, không trước đông người. Người nhận không phải ngại, người khác không phải so.
Kèm một lời chúc cụ thể. "Bố mẹ mua thêm cái áo ấm" hay "cô mua gì cho các cháu" làm khoản tiền có ý nghĩa.
Không nói số tiền. Cũng không hỏi lại họ đã dùng vào việc gì.
Đưa đúng lúc. Người giúp việc, người làm dịch vụ cần trước Tết để kịp lo; bố mẹ có thể đưa lúc về nhà.
Tiền sạch, phẳng. Không cần tiền mới tinh, nhưng đừng đưa tờ nhàu rách.
Vợ chồng thống nhất trước. Mỗi người đưa một kiểu cho hai bên nội ngoại dễ thành chuyện.
Không đưa tiền khi có người khác vừa đưa quà. Tránh cảnh vô tình làm quà của người khác trở nên nhỏ bé.
Sai lầm hay gặp khi chọn giữa tiền và vật
Biếu tiền cho người có chức vụ "vì Tết". Đây không còn là quà Tết; tuyệt đối tránh.
Đổi thưởng tiền của nhân viên thành giỏ quà. Người lao động cần tiền về quê; giỏ quà không thay được.
Chỉ biếu tiền mà không về thăm. Với bố mẹ, ông bà, tiền không thay được sự có mặt.
Phong bao cho nhà khá giả hơn mình. Dễ bị hiểu là thiếu tế nhị; quà quê hợp hơn.
Đưa tiền cho thầy cô "để cô mua quà". Đặt thầy cô vào thế khó, nhiều trường có quy định riêng.
Quà quá to cho người thân đang thiếu tiền. Họ cần lo khoản khác, món đắt lại không dùng được.
So sánh số tiền giữa hai bên nội ngoại. Thống nhất nguyên tắc từ đầu để không ai thấy thiệt.
Không hỏi nếp nhà người khác. Có nhà quen nhận phong bao, có nhà thấy phong bao là xa cách.
Câu hỏi thường gặp
Biếu Tết bố mẹ bằng tiền có được không?
Được, và nhiều bố mẹ thấy thiết thực. Nên dùng phong bao, trao tận tay kèm lời chúc, và nếu được thì có thêm một món quà nhỏ để không khí Tết ấm hơn.
Tặng tiền cho sếp ngày Tết có nên không?
Không nên. Tiền mặt cho sếp, đối tác hay người có chức vụ rất dễ bị hiểu sai và có thể vi phạm quy định về tặng, nhận quà. Chỉ nên dùng quà hiện vật mang tính lễ nghi, giá trị vừa phải.
Người giúp việc nên thưởng Tết tiền hay quà?
Tiền là chính vì họ cần lo Tết cho gia đình, kèm một món quà nhỏ cho ấm áp. Nên đưa trước khi họ nghỉ Tết để kịp sắp xếp.
Biếu tiền có bị coi là thiếu tình cảm không?
Tuỳ người và cách trao. Tiền trong phong bao, trao riêng, kèm lời chúc cụ thể thường được đón nhận; tiền đưa vội, nói số tiền, trước đông người mới dễ bị thấy lạnh lùng.
Doanh nghiệp có nên thay thưởng Tết bằng giỏ quà?
Không nên thay hẳn. Giỏ quà là phần thêm ấm áp, còn thưởng Tết bằng tiền là điều người lao động mong đợi để lo cho gia đình.
Biếu bố mẹ vợ tiền hay quà?
Tuỳ nếp nhà bên ấy; hỏi vợ trước là cách chắc nhất. Phổ biến là một món quà chọn kỹ, và phong bao nếu nhà vợ quen nhận theo cách đó.
