Năm khó khăn, cắt quà Tết theo thứ tự: giữ trọn phần cho bố mẹ, ông bà và người đã giúp mình trong năm; thu nhỏ quà xã giao thành món nhỏ giống nhau hoặc một lời chúc tử tế; báo sớm với người trong nhà để cùng điều chỉnh; và tuyệt đối không vay mượn chỉ để giữ thể diện ngày Tết.
Năm nào cũng có những nhà bước vào tháng Chạp với túi tiền mỏng hơn năm trước: mất việc, làm ăn chậm, có người ốm, vừa mua nhà, vừa sinh con. Áp lực "Tết phải ra Tết" lớn nhất chính vào những năm như thế. Bài này viết cho những nhà đó, không phải để dạy sống tiết kiệm, mà để giữ được những mối quan hệ quan trọng mà không phải gánh nợ qua năm mới.
Giữ cái gì, bớt cái gì
Thứ cần giữ là những mối quan hệ không thay thế được: bố mẹ, ông bà hai bên, và những người thực sự giúp mình trong năm. Với nhóm này, giảm giá trị món quà thì được, nhưng đừng bỏ. Một món nhỏ hơn năm trước, trao tận tay, ngồi lại lâu hơn, vẫn giữ được ý nghĩa.
Thứ có thể thu nhỏ là quà xã giao rộng: hàng xóm, đồng nghiệp, người quen. Thay vì giỏ, chuyển sang túi nhỏ giống nhau, hoặc chỉ một món như gói trà, hộp mứt. Không ai trong nhóm này đếm quà của mình hằng năm như mình tưởng.
Thứ có thể bỏ là những món quà tặng vì thói quen chứ không vì quan hệ: những chỗ đã lâu không qua lại, những món "năm nào cũng mua" mà không ai nhớ ai tặng. Năm khó khăn là dịp tốt để dọn danh sách.
Quà công việc cho sếp, đối tác thì xem xét thực tế: nếu là quà cá nhân mình tự bỏ tiền, một tấm thiệp viết tay và lời chúc trực tiếp đầu năm là hoàn toàn đủ. Không ai đánh giá năng lực của mình qua giỏ quà Tết.
Nói sao với bố mẹ, người trong nhà
Cái khó nhất của năm khó khăn không phải là tiền, mà là nói ra. Nhiều người im lặng, gồng mình mua quà như mọi năm, rồi qua Tết mới chật vật. Bố mẹ biết sớm thường thông cảm hơn mình nghĩ, và nhiều khi chính bố mẹ là người bảo "năm nay đừng mua gì".
Cách nói đơn giản nhất là nói thật, sớm, và kèm điều mình vẫn làm được: "Năm nay nhà con hơi khó, con không mua quà lớn được, nhưng con sẽ về sớm phụ mẹ dọn nhà, gói bánh." Câu đó chuyển trọng tâm từ món quà sang sự có mặt.
Với anh chị em, thống nhất trước chuyện góp chung. Năm khó khăn của một người có thể được anh chị em gánh đỡ phần quà cho bố mẹ, rồi năm sau đổi lại. Điều quan trọng là nói ra trước, không để đến lúc bày quà mới thấy chênh.
Với vợ hoặc chồng, cần ngồi lại rõ ràng về con số, về chuyện hai bên nội ngoại. Năm khó khăn mà còn so đo bên nào nhiều bên nào ít thì Tết thành áp lực hai lần. Cách thống nhất ngân sách hai bên có bài riêng trên trang này.
Thay quà tốn tiền bằng gì
Thời gian. Về sớm vài ngày, phụ dọn nhà, nấu cỗ, đưa ông bà đi chợ hoa.
Tay nghề. Gói bánh chưng, làm mứt, muối dưa hành mang biếu thay mua sẵn.
Việc giúp cụ thể. Sửa điện nước, lau dọn, cài lại điện thoại cho bố mẹ.
Lời chúc viết tay. Thiệp hoặc vài dòng nhắn riêng thay cho giỏ quà xã giao.
Quà quê có sẵn. Gạo, rau, trái cây nhà trồng, đồ ăn quê gửi lên.
Ảnh gia đình in ra. Một tấm ảnh các cháu đóng khung đơn giản cho ông bà.
Góp chung với anh chị em. Một món cho bố mẹ do cả nhà góp, thay vì mỗi người một món.
Hẹn đãi một bữa sau Tết. Với bạn bè, một bữa cà phê sau Tết thay cho quà trước Tết.
Những bẫy dễ sa vào năm khó khăn
Vay nóng để mua quà. Lãi vay ứng dụng, vay nóng có thể kéo dài cả năm; quà Tết không đáng để đổi lấy món nợ.
Mua trả góp quà đắt. Tết qua rồi, khoản góp vẫn còn mỗi tháng.
Gồng để "không ai biết nhà mình khó". Mọi người thường tinh ý hơn mình tưởng, và gồng thì mệt gấp đôi.
Cắt ở bố mẹ, giữ ở xã giao. Ngược thứ tự ưu tiên vì sợ người ngoài đánh giá.
Mua đồ rẻ không rõ nguồn cho đủ món. Quà kém chất lượng gây hại hơn quà ít món.
Biếu tiền vượt sức cho người khác. Đặc biệt ở các cuộc họp mặt đông người có không khí đua nhau.
Không nói với người trong nhà. Vợ chồng mỗi người tự "lo" theo cách riêng, cuối cùng cộng lại vẫn vượt.
Tự trách mình. Năm khó khăn là chuyện bình thường của nhiều nhà; Tết vẫn có thể ấm mà đơn giản.
Kế hoạch quà Tết gọn cho năm eo hẹp
Một kế hoạch tối giản, làm trong một buổi tối:
- Viết con số thật. Bao nhiêu tiền thực sự có thể dành cho quà sau khi đã lo các khoản bắt buộc và tháng Giêng.
- Chọn nhóm giữ trọn. Bố mẹ, ông bà, người đã giúp mình; ghi tên từng người.
- Chọn nhóm thu nhỏ. Hàng xóm, đồng nghiệp; quyết một món nhỏ chung cho cả nhóm.
- Chọn nhóm chỉ gửi lời chúc. Quan hệ rộng, quan hệ công việc mình tự chi.
- Nói với người trong nhà. Vợ chồng, anh chị em, bố mẹ; trước giữa tháng Chạp.
- Mua một lần, đúng danh sách. Không đi chợ Tết với túi tiền mở.
Kế hoạch này không làm Tết kém vui. Nhiều nhà kể lại, năm khó khăn lại là năm Tết đầm ấm nhất vì cả nhà ở bên nhau nhiều hơn là đi biếu.
Câu hỏi thường gặp
Không có tiền biếu Tết bố mẹ thì làm sao?
Nói thật với bố mẹ sớm, và thay bằng điều mình làm được: về sớm phụ việc, gói bánh, chăm sóc ông bà. Phần lớn bố mẹ quý sự có mặt của con hơn món quà.
Có nên vay tiền để mua quà Tết không?
Không nên. Vay nóng hay mua trả góp quà Tết biến vài ngày vui thành gánh nợ nhiều tháng. Thu nhỏ quà và nói thật với người trong nhà là lựa chọn bền hơn.
Cắt giảm quà Tết có làm mất lòng người khác không?
Ít hơn mình nghĩ, nhất là với quan hệ xã giao. Giữ quà cho người thân thiết, thay quà xã giao bằng món nhỏ hoặc lời chúc thì phần lớn người nhận đều thông cảm.
Năm khó khăn có cần biếu quà sếp không?
Không bắt buộc. Nếu là quà cá nhân tự bỏ tiền, một tấm thiệp và lời chúc trực tiếp đầu năm là đủ đàng hoàng; năng lực làm việc không đo bằng giỏ quà Tết.
Anh chị em góp quà Tết cho bố mẹ thế nào cho êm?
Thống nhất trước một món chung và cách góp theo khả năng từng người, nói rõ từ sớm. Năm nay ai khó thì góp ít, năm sau có thể đổi lại.
Quà Tết tự làm có bị coi là rẻ tiền không?
Không, nếu làm sạch sẽ, đóng gói gọn gàng và hợp người nhận. Bánh chưng tự gói, mứt tự sên, dưa hành tự muối thường được người lớn tuổi quý hơn đồ mua sẵn.
