Rủi ro lớn nhất của bánh kẹo Tết với trẻ nhỏ là hóc, không phải phẩm màu hay đường. Hạt nguyên, hạt dưa, kẹo cứng, thạch dạng cốc nhỏ, kẹo dẻo, nho nguyên quả là những món nên tránh với trẻ dưới bốn tuổi. Mật ong không dùng cho trẻ dưới một tuổi, và đồ có cồn, có caffeine không dành cho trẻ.
Ngày Tết là lúc mâm bánh kẹo nằm ngang tầm tay trẻ suốt cả tuần. Người lớn mải chào khách, mải đánh bài, trẻ thì được cho kẹo ở mỗi nhà đến chúc Tết. Không ít ca trẻ hóc dị vật xảy ra đúng những ngày này, với những món người lớn coi là vô hại.
Bài này dành cho người đi biếu nhà có con nhỏ và cho chính bố mẹ trẻ: món nào nên mang, món nào để ngoài tầm với, và nên làm gì nếu trẻ bị hóc.
Vì sao trẻ nhỏ dễ hóc bánh kẹo Tết
Trẻ dưới bốn tuổi chưa nhai nghiền giỏi, răng hàm chưa đủ, và hay vừa ăn vừa chạy, vừa cười, vừa nói. Một hạt đậu phộng tròn trơn, một viên kẹo cứng hay một miếng thạch trơn tuột có thể trôi thẳng vào đường thở trong một nhịp hít vào.
Mâm bánh kẹo ngày Tết lại gom đúng những món có hình dạng nguy hiểm: tròn, nhỏ, cứng hoặc trơn dẻo. Hạt dưa, hạt hướng dương còn thêm vỏ sắc. Người lớn cắn hạt dưa quen tay nên cứ nghĩ trẻ cũng làm được, hoặc đưa cho trẻ "tập cắn" cho vui.
Môi trường cũng góp phần. Nhà đông khách, trẻ được ai cũng cho một viên kẹo, không ai nhớ đã cho bao nhiêu. Trẻ lớn hơn cho em nhỏ ăn những món mình ăn được. Lúc trẻ bị hóc, xung quanh ồn ào, phản ứng của người lớn thường chậm hơn ngày thường.
Vì vậy, chuyện an toàn với trẻ ngày Tết là chuyện sắp xếp: mâm kẹo đặt chỗ nào, quà biếu nhà có con nhỏ chọn gì, ai là người để mắt tới trẻ trong lúc nhà đông khách.
Những món cần tránh hoặc phải chế biến lại cho trẻ
Hạt nguyên: đậu phộng, hạt điều, hạnh nhân, macca. Kích thước và độ cứng vừa vặn với đường thở của trẻ nhỏ. Với trẻ dưới bốn tuổi, nếu cho ăn thì phải nghiền mịn hoặc dạng bơ hạt phết mỏng.
Hạt dưa, hạt bí, hạt hướng dương. Vừa nhỏ vừa có vỏ sắc. Hạt dưa nhuộm màu còn thêm chuyện phẩm màu không rõ nguồn.
Kẹo cứng, kẹo viên tròn. Trẻ ngậm rồi hít vào là kẹo trôi xuống. Kẹo mút có que cũng không an toàn hẳn vì kẹo có thể vỡ khỏi que.
Thạch dạng cốc nhỏ, thạch có thạch dừa. Trẻ hút hoặc bóp cốc, cả khối thạch trơn lao thẳng vào họng. Nếu cho ăn thì múc bằng thìa, cắt nhỏ.
Kẹo dẻo, kẹo kéo, mứt dẻo miếng to. Dính, dai, khó nhai nát. Cắt nhỏ trước khi cho trẻ, hoặc không cho.
Nho, cà chua bi, nhãn, vải nguyên quả. Hình tròn trơn đúng kích cỡ nguy hiểm. Cắt làm tư theo chiều dọc, bỏ hạt.
Mật ong và đồ có mật ong với trẻ dưới một tuổi. Đây là khuyến cáo chung của ngành y với trẻ dưới một tuổi, kể cả bánh, mứt có thêm mật ong.
Bánh kẹo có rượu, cà phê, trà, nước tăng lực. Kẹo nhân rượu, bánh có rượu rum, sô-cô-la nhân rượu, kẹo cà phê, trà sữa. Trẻ không nên dùng caffeine và cồn.
Kẹo kèm đồ chơi nhỏ. Trứng sô-cô-la có đồ chơi bên trong, hộp kẹo kèm chi tiết lắp ráp nhỏ. Đồ chơi rời nhỏ cũng là dị vật dễ hóc.
Phẩm màu, đường và chuyện "ăn một chút thì sao"
Bánh kẹo Tết có nhiều màu, mứt xanh đỏ, hạt dưa đỏ chót, kẹo dẻo bảy sắc. Phẩm màu thực phẩm được phép dùng trong giới hạn, nhưng hàng trôi nổi không nhãn thì không ai biết đã dùng loại gì, bao nhiêu. Với trẻ, nguyên tắc dễ nhớ là ưu tiên món có nhãn rõ, màu tự nhiên, tránh hàng bán cân không bao bì.
Đường là chuyện khác: không nguy hiểm tức thì như hóc, nhưng cả tuần Tết ăn bánh kẹo thay bữa thì trẻ biếng ăn, sâu răng, đau bụng. Nhiều bố mẹ chia kẹo thành từng túi nhỏ theo ngày, hết túi là hết, đỡ phải giằng co với trẻ.
Câu "ăn một chút thì sao" đúng với đường và màu, nhưng sai với hóc. Một hạt đậu phộng là đủ gây chuyện. Ở điểm này không có chuyện ít hay nhiều, chỉ có cho hay không cho.
Người đi biếu nhà có trẻ nhỏ nên tránh hộp kẹo đủ loại trộn chung, vì bố mẹ khó lọc từng viên. Một hộp bánh quy mềm, một túi trái cây hợp tuổi, một món đồ chơi đúng độ tuổi được bố mẹ cảm ơn thật lòng hơn.
Quà Tết hợp cho nhà có trẻ nhỏ
Bánh quy mềm, bánh gạo xốp cho trẻ. Tan nhanh trong miệng, chọn loại có nhãn ghi độ tuổi phù hợp.
Trái cây hợp tuổi, để bố mẹ tự cắt. Chuối, đu đủ, táo, lê, cam. Mang nguyên quả để bố mẹ chế biến theo tuổi con.
Sữa chua, phô mai dành cho trẻ. Chỉ khi biết nhà có tủ lạnh trống và trẻ không dị ứng sữa.
Sách tranh, đồ chơi đúng độ tuổi. Đồ chơi cho trẻ nhỏ cần không có chi tiết nhỏ tháo rời được; xem độ tuổi ghi trên hộp.
Bao lì xì có kèm câu chúc. Trẻ lớn thích cầm bao lì xì hơn kẹo. Tiền lì xì thì bố mẹ giữ hộ.
Quần áo, mũ, giày cho Tết sau. Chọn cỡ lớn hơn một chút để trẻ còn mặc được thêm thời gian.
Đồ dùng cho bữa ăn của trẻ. Bộ bát thìa, hộp ăn, bình nước. Thiết thực và bền.
Nếu trẻ bị hóc: những việc cần biết trước
Phần này để nhớ, không thay cho một buổi học sơ cứu. Bố mẹ có con nhỏ nên học sơ cứu hóc dị vật ở cơ sở y tế hoặc lớp có người hướng dẫn.
- Trẻ còn ho được, khóc được, nói được. Để trẻ tự ho, đừng thò tay vào miệng móc mù vì có thể đẩy dị vật vào sâu hơn. Theo dõi sát.
- Trẻ không ho, không khóc, không thở được, mặt tím tái. Gọi cấp cứu 115 ngay, hoặc nhờ người khác gọi trong lúc mình sơ cứu.
- Sơ cứu theo đúng độ tuổi. Trẻ dưới một tuổi và trẻ lớn có cách xử trí khác nhau. Đây là lý do nên học trước với người có chuyên môn.
- Đưa trẻ đi khám sau khi đã lấy được dị vật. Kể cả khi trẻ đã khoẻ lại, vì có thể còn mảnh nhỏ hoặc tổn thương đường thở.
- Ho kéo dài, khò khè sau một lần sặc. Có thể dị vật còn trong đường thở. Đưa trẻ đi khám, đừng chờ hết Tết.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tuổi thì ăn được hạt dưa, đậu phộng?
Nhiều khuyến cáo y khoa cho rằng trẻ dưới bốn tuổi không nên ăn hạt nguyên. Trẻ lớn hơn cũng cần ngồi yên khi ăn, không vừa ăn vừa chạy. Hạt dưa có vỏ thì nên đợi trẻ lớn hơn nữa.
Cho trẻ dưới một tuổi ăn bánh có mật ong được không?
Không nên. Khuyến cáo chung là trẻ dưới một tuổi không dùng mật ong dưới mọi hình thức, kể cả trong bánh, mứt hay nước pha.
Thạch rau câu có an toàn cho trẻ nhỏ không?
Thạch tự làm cắt miếng nhỏ, cho trẻ ăn bằng thìa thì ổn hơn. Loại thạch dạng cốc nhỏ để hút hoặc bóp thì dễ gây hóc, nên tránh với trẻ nhỏ.
Đi chúc Tết nhà có em bé nên mang gì?
Bánh quy mềm hợp tuổi, trái cây nguyên quả để bố mẹ tự cắt, sách tranh hoặc đồ chơi đúng độ tuổi. Tránh hộp kẹo trộn nhiều loại và đồ có hạt.
Trẻ lỡ ăn kẹo nhân rượu thì sao?
Một viên thường chứa ít cồn nhưng trẻ nhỏ nhạy hơn người lớn. Theo dõi trẻ; nếu trẻ lơ mơ, nôn nhiều hoặc bất thường thì đưa đi khám ngay.
