Nhận quà Tết là thực phẩm thì việc cần làm ngay là phân loại theo cách giữ và theo hạn: món cần lạnh cho vào tủ trong ngày, món ngắn ngày đưa lên dùng trước, đồ khô cất chỗ thoáng và kín. Đừng để cả đống quà nằm nguyên trong giỏ, trong túi tới hết mùng.
Nhà nào làm dâu, làm trưởng cũng quen cảnh này: chiều hai mươi tám bắt đầu có người mang quà tới, tới mùng ba thì góc phòng khách chất đầy hộp, giỏ, túi. Giò lụa nằm cạnh lò sưởi, lạp xưởng tươi để chung với hộp bánh, tủ lạnh thì đã chật bánh chưng và thịt đông từ trước. Ra Giêng dọn nhà mới thấy cả một phần quà phải bỏ.
Bài này chia quà Tết thành từng nhóm theo cách giữ, kèm những lỗi mà gần như nhà nào cũng mắc.
Việc cần làm ngay khi nhận quà
Không cần cầu kỳ, chỉ cần làm trong ngày nhận, trước khi nó bị lẫn vào đống quà khác.
- Mở túi, mở giỏ ngay trong ngày. Nhiều giỏ quà có món cần lạnh bị giấu giữa các món khô.
- Tách đồ cần lạnh ra trước. Giò chả, thịt nguội, lạp xưởng tươi, phô mai, sữa chua, hải sản tươi, nước ép đã mở.
- Xem hạn từng món, ghi lên nắp hộp. Viết bút dạ lên hộp ngày hết hạn và ngày nhận, để người trong nhà nhìn là biết món nào ăn trước.
- Gom đồ khô vào một chỗ thoáng, kín. Thùng nhựa có nắp hoặc tủ khô, tránh gần bếp, gần cửa sổ nắng.
- Ghi lại ai tặng gì. Để còn cảm ơn đúng, và tránh đem biếu lại chính món đó cho người đã tặng.
Nhóm cần giữ lạnh, ăn sớm
Giò lụa, chả quế. Để ngăn mát, dùng trong vài ngày. Muốn để lâu hơn thì cắt khoanh vừa ăn, bọc kín rồi cấp đông, ăn bao nhiêu rã bấy nhiêu.
Thịt đông, thịt kho. Món nấu sẵn để ngăn mát, mỗi lần chỉ lấy phần ăn ra hâm, phần còn lại đừng để ra rồi cất vào nhiều lần.
Lạp xưởng tươi. Khác lạp xưởng khô, loại tươi phải để lạnh. Nhìn nhãn hoặc hỏi người tặng nếu không rõ.
Thịt nguội, xúc xích, phô mai. Giữ đúng nhiệt độ ghi trên nhãn, mở rồi thì bọc kín, dùng trong thời gian ngắn.
Hải sản tươi, đồ đông lạnh. Cho vào ngăn đá ngay. Đồ đã rã đông thì không nên cấp đông lại.
Nước ép, sữa đã mở nắp. Để ngăn mát, dùng hết trong vài ngày theo ghi chú trên nhãn.
Bánh có kem tươi. Để lạnh và ăn trong ngày hoặc ngày hôm sau. Đây là món hỏng nhanh nhất trong mùa Tết.
Trái cây đã cắt. Bọc kín, để ngăn mát, ăn trong ngày. Trái nguyên quả thì để ngoài được tùy loại.
Bánh chưng, bánh tét: để ngoài hay cho vào tủ?
Bánh chưng, bánh tét luộc kỹ, gói kín, để nơi thoáng mát thì giữ được vài ngày, lâu hay mau tùy trời. Miền Bắc trời lạnh khô thì để được lâu hơn, miền Nam nóng ẩm thì nhanh hỏng hơn. Bánh có mùi chua, nhớt ở mặt lá, mốc ở góc là phải bỏ.
Cho bánh vào ngăn mát thì giữ được lâu hơn, nhưng gạo bị "lại", cứng và trắng đục. Không phải hỏng, chỉ cần hấp lại hoặc cắt lát rán là mềm. Nhiều nhà chọn cách cắt bánh thành miếng, bọc màng, để ngăn mát rồi rán dần, vừa giữ lâu vừa khỏi phí.
Lỗi hay gặp là xếp cả chục cái bánh chồng lên nhau trong góc bếp, cái dưới cùng ẩm và hỏng trước mà không ai để ý. Nên dựng thoáng, để cách nhau, cái nào cắt dở thì bọc kín và đưa lên dùng trước.
Bánh nhận làm quà mà nhà đã tự gói đủ thì đừng ngại chia bớt cho hàng xóm, người làm, bảo vệ toà nhà. Bánh ăn trong vài ngày đầu là ngon nhất, chia sớm tốt hơn để tới mùng sáu rồi mới chia.
Nhóm đồ khô: giữ kín, tránh ẩm, tránh mùi
Hạt rang. Mở gói rồi thì đổ vào hũ kín, ăn trong thời gian ngắn. Hạt ỉu có thể rang lại hoặc sấy nhẹ, hạt có mùi dầu cũ thì bỏ.
Mứt. Đậy kín, để chỗ mát. Mứt ít đường để trong hũ kín và để lạnh nếu trời nóng. Mứt chảy nước, sủi bọt, có mùi chua men là đã hỏng.
Trà. Hộp kín, tránh xa bếp, tủ gia vị, xà phòng. Trà hút mùi rất nhanh.
Cà phê. Gói đã mở thì gấp kín miệng, kẹp lại hoặc chuyển sang hũ có nắp. Mùi thơm giảm theo từng ngày.
Lạp xưởng khô, khô bò, khô mực. Để chỗ thoáng, khô. Trời nồm thì dễ mốc, nên để ngăn mát nếu tủ còn chỗ.
Bánh quy, bánh hộp thiếc. Đậy chặt sau mỗi lần mở. Có thể bỏ một gói hút ẩm sạch vào hộp.
Nấm hương, mộc nhĩ, măng khô. Túi kín, chỗ khô. Gặp mùa nồm nên phơi lại hoặc sấy nhẹ.
Rượu. Để chỗ mát, tránh nắng. Rượu vang nút bần thì để nằm. Rượu không cần tủ lạnh, nhưng cần tránh nóng.
Tủ lạnh ngày Tết: đầy quá cũng là một kiểu hỏng
Tủ lạnh cần khoảng trống để hơi lạnh lưu thông. Nhồi kín từ trên xuống dưới thì ngăn giữa vẫn mát, nhưng góc trong cùng và cánh cửa có thể không đủ lạnh. Thực phẩm hỏng nhanh hơn mà người ta không nghĩ là do tủ.
Trước Tết vài ngày nên dọn tủ một lượt: bỏ những thứ đã hết hạn, gom đồ thừa, ăn bớt đồ cũ. Như vậy khi quà tới mới có chỗ. Người viết thường để riêng một ngăn trống cho quà nhận được, có gì cũng xếp vào đó trước rồi tính sau.
Đồ chín để tầng trên, đồ sống để tầng dưới, bọc kín để nước thịt sống không nhỏ xuống món ăn liền. Đồ ăn nấu xong để nguội bớt rồi mới cho vào tủ, nhưng cũng đừng để ngoài nhiệt độ phòng quá lâu, nhất là ở miền Nam nóng ẩm.
Một mẹo đơn giản cho nhà đông người: dán một tờ giấy ghi các món đang có trong tủ và món nào cần ăn trước. Ngày Tết ai cũng mở tủ, không ai nhớ trong đó có gì, và món ngon nhất thường bị phát hiện khi đã hỏng.
Nhận quá nhiều thì xử lý thế nào cho khéo
Chia sớm, đừng chia muộn. Món chia đi khi còn ngon là quà; chia đi lúc gần hết hạn là đẩy rủi ro sang người khác.
Biếu lại thì chọn món còn hạn dài, còn nguyên niêm. Và tránh đưa lại cho chính người đã tặng hoặc người quen của họ.
Chia cho người làm việc trong dịp Tết. Bảo vệ, lao công, người giao hàng, người giúp việc. Họ thường thiếu những món quà ngày Tết hơn ta nghĩ.
Mang lên chùa, nhà thờ, mái ấm. Hỏi trước nơi đó nhận gì, vì nhiều nơi chỉ nhận đồ khô, đồ còn hạn dài.
Đổi món thành bữa. Lạp xưởng, giò, thịt đông gom thành bữa cơm cho cả họ. Ăn hết trong vài ngày tốt hơn để mỗi thứ một ít trong tủ.
Ghi lại để năm sau nói khéo. Năm nào cũng nhận quá nhiều mứt thì năm sau nên nói khéo với người thân rằng nhà đang ăn kiêng ngọt.
Không tiếc món đã có dấu hiệu hỏng. Mốc, chua, nhớt, có mùi lạ thì bỏ. Cắt bỏ phần mốc rồi ăn phần còn lại là thói quen nên bỏ với đồ mềm, đồ ẩm.
Câu hỏi thường gặp
Giò lụa để ngăn mát được bao lâu?
Thường chỉ nên dùng trong vài ngày, tùy cách làm và độ tươi lúc mua. Muốn để lâu hơn thì cắt khoanh, bọc kín, cấp đông, mỗi lần rã ra một phần.
Bánh chưng để tủ lạnh bị cứng có hỏng không?
Không, gạo chỉ bị lại do lạnh. Hấp lại hoặc rán là mềm. Bánh hỏng thì có mùi chua, nhớt hoặc mốc, khi đó phải bỏ.
Mứt Tết để được bao lâu sau khi mở?
Tùy độ ngọt và cách làm. Mứt truyền thống nhiều đường để lâu hơn, mứt ít đường thì ngắn hơn và nên để lạnh. Có mùi chua men, sủi bọt, chảy nước là bỏ.
Nên để rượu vang quà Tết ở đâu?
Chỗ mát, tối, ít rung, tránh gần bếp. Vang nút bần nên để nằm để nút không khô. Không cần để tủ lạnh trừ lúc làm lạnh để uống.
Có nên biếu lại quà Tết đã nhận?
Được, nếu món còn nguyên niêm, hạn dài và hợp người nhận mới. Nên ghi nhớ ai tặng gì để không đưa nhầm lại cho người cùng nhóm quen biết.
Hạt rang bị ỉu có ăn được không?
Hạt ỉu do hút ẩm thì rang lại hoặc sấy nhẹ vẫn ăn được. Nếu hạt có mùi dầu cũ, đắng, hoặc có mốc thì bỏ, không nên tiếc.
