Vợ chồng nên chốt ngân sách quà Tết cho hai bên nội ngoại trước giữa tháng Chạp, gồm năm thứ: một tổng tiền chung, một nguyên tắc chia hai bên nói rõ từ đầu, ai lo phần nào, cách xử lý khi một bên có việc lớn trong năm, và cam kết không ai tự ý chi thêm mà không báo. Chốt sớm thì Tết là chuyện vui; để đến sát Tết mới bàn thì gần như chắc chắn thành chuyện giận.
Quà Tết hai bên là một trong những chủ đề dễ gây xích mích nhất của các cặp vợ chồng, nhất là những năm đầu. Không phải vì ai tính toán, mà vì mỗi người mang theo nếp nhà mình: bên này quen biếu tiền, bên kia quen biếu quà; bên này họ hàng đông, bên kia ít người; bên này ở gần, bên kia ở xa. Không có công thức "đúng" duy nhất, nhưng có cách bàn để cả hai thấy công bằng.
Bài này đi từ nguyên tắc chia, các bước bàn bạc, bảng so sánh các cách chia phổ biến, đến các tình huống khó và sai lầm hay gặp.
Vì sao quà Tết hai bên dễ thành chuyện
Thứ nhất là khác nếp nhà. Người lớn lên trong nhà quen biếu phong bao sẽ thấy giỏ quà là "chưa đủ"; người lớn lên trong nhà quen biếu quà sẽ thấy phong bao là "xa cách". Cả hai đều đúng với gia đình mình, và cả hai đều dễ đánh giá nhầm nhà bên kia.
Thứ hai là khác quy mô. Một bên có ông bà còn sống, bảy tám cô dì chú bác, chục anh chị em họ; bên kia chỉ có bố mẹ và một người em. Chia đều tiền thì bên đông thấy thiếu, chia theo số người thì bên ít thấy thiệt.
Thứ ba là khác hoàn cảnh. Một bên bố mẹ còn đi làm, khá giả; bên kia bố mẹ già yếu, sống nhờ con cái. Chia đều về hình thức nhưng thực chất lại không công bằng với bên đang cần hơn.
Thứ tư, và thường là ngòi nổ, là không nói ra. Mỗi người âm thầm lo cho bên nhà mình một chút, rồi đến lúc bày quà ra mới thấy chênh, và câu chuyện chuyển từ tiền sang chuyện "anh coi nhà em không ra gì". Gần như mọi cuộc cãi vì quà Tết đều bắt đầu từ chỗ không thống nhất trước.
Các cách chia phổ biến và khi nào hợp
Mỗi cách đều có cặp vợ chồng dùng thành công. Chọn cách hợp hoàn cảnh hai bên, nói rõ với nhau, và giữ nguyên trong năm đó.
| Cách chia | Cách làm | Hợp khi | Điểm cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| Chia đều tuyệt đối | Hai bên nhận tổng giá trị ngang nhau | Hai bên quy mô và hoàn cảnh gần giống nhau | Bên đông họ hàng có thể thấy mỏng |
| Chia đều phần bố mẹ, phần họ hàng theo thực tế | Bố mẹ hai bên ngang nhau, họ hàng mỗi bên theo số nhà cần biếu | Hai bên khác nhau về số họ hàng | Cần thống nhất danh sách họ hàng từng bên |
| Chia theo nhu cầu | Bên đang khó khăn hơn nhận nhiều hơn | Một bên bố mẹ già yếu, thu nhập thấp | Cả hai phải đồng lòng, không ghi sổ hơn thua |
| Luân phiên năm | Năm nay ăn Tết bên nào, bên đó phần lớn hơn | Hai bên ở xa nhau, không về được cả hai | Năm sau đổi lại, không quên |
| Mỗi người lo bên nhà mình từ thu nhập riêng | Tách bạch, mỗi người tự quyết | Hai người có thu nhập riêng ổn định, đã quen cách này | Dễ chênh nếu thu nhập hai người khác nhau nhiều |
Không có cách nào hoàn hảo. Điều làm một cách chia "công bằng" không nằm ở con số mà ở việc cả hai cùng chọn nó trước.
Các bước bàn ngân sách quà Tết hai bên
Một buổi tối yên tĩnh, không có con cái quấy, không bàn lúc đang mệt hay đang có chuyện khác:
- Mỗi người kể nếp nhà mình. Nhà mình quen biếu ai, biếu gì, biếu tiền hay quà, ai thường nhận; nghe chứ chưa bàn.
- Chốt tổng chung. Tính phần có thể dành cho quà sau các khoản bắt buộc của Tết; con số này cả hai cùng thấy.
- Chọn cách chia. Dựa vào bảng các cách chia phổ biến, chọn một cách, nói lý do.
- Lập danh sách từng bên. Ai cần biếu, mức độ, quà hay tiền; người bên nào thì người đó đề xuất, người kia góp ý.
- Phân việc. Ai mua, ai gói, ai đi biếu, ai gửi về quê.
- Thoả thuận khoản ngoài kế hoạch. Phát sinh trên một mức nào đó thì phải báo người kia trước khi chi.
- Ghi lại. Một tờ giấy hay ghi chú chung trên điện thoại; năm sau mở ra dùng tiếp.
Bước một quan trọng hơn mọi bước sau. Phần lớn hiểu lầm biến mất khi người kia hiểu vì sao nhà bên ấy làm như vậy.
Ví dụ: hai cặp vợ chồng, hai cách chia
Cặp thứ nhất: chồng quê miền Trung, họ hàng đông, ông bà nội còn sống; vợ ở thành phố, bố mẹ còn đi làm, ít họ hàng. Năm đầu, họ chia đều tuyệt đối, kết quả là phía nội chỉ đủ biếu ông bà và bố mẹ, cô dì chú bác không có gì, chồng thấy ngại khi về quê. Năm sau, họ chuyển sang chia đều phần bố mẹ, còn phần họ hàng theo thực tế số nhà. Phía vợ không thấy thiệt, vì bố mẹ hai bên vẫn ngang nhau, và họ hàng phía nội không còn bị bỏ sót.
Cặp thứ hai: bố mẹ vợ đã già, sống nhờ lương hưu ít ỏi; bố mẹ chồng còn buôn bán, khá giả. Chồng chủ động đề xuất chia theo nhu cầu: phía ngoại nhận phần lớn, phía nội nhận một món quà chọn kỹ và lời hứa về ăn Tết. Bố mẹ chồng biết chuyện, không những không phiền mà còn gửi thêm quà cho bên thông gia.
Điểm chung của hai cặp: không ai giữ sổ "năm nay bên em nhiều hơn bao nhiêu". Họ chọn cách chia vì thấy hợp hoàn cảnh, nói rõ với nhau, và sẵn sàng đổi khi hoàn cảnh đổi.
Cũng có những cặp chọn tách bạch hoàn toàn, mỗi người lo bên nhà mình từ thu nhập riêng. Cách này êm khi hai người thu nhập gần nhau; khi chênh nhiều, người thu nhập thấp sẽ thấy áp lực và bên nhà họ thiệt, nên thường cần bù bằng một phần từ quỹ chung.
Tình huống khó và cách xử
Một bên có việc lớn trong năm. Bố mẹ ốm, nhà có tang, sửa nhà; chi cho bên đó nhiều hơn năm đó là hợp lẽ, nói rõ là ngoại lệ.
Bố mẹ một bên đòi hỏi nhiều. Người con của bên đó là người nói chuyện với bố mẹ mình, không để vợ hoặc chồng phải đứng ra.
Họ hàng một bên quen nhận phong bao lớn. Thống nhất mức trong khả năng, người con bên đó giải thích với họ hàng nếu cần.
Một người đã lỡ chi thêm cho nhà mình. Nói thật, trừ vào khoản năm sau hoặc bù từ tiền riêng, không giấu.
Ăn Tết bên này, bên kia chỉ gửi quà. Bên không về được nhận phần quà chăm chút hơn và một cuộc gọi dài đêm giao thừa.
Bố mẹ hai bên so sánh với nhau. Chuyện này thường do người khác kể; giữ nguyên tắc riêng tư, không kể quà bên này cho bên kia.
Anh chị em một bên góp chung, bên kia không. Phần góp chung tính vào phần của bên đó, không coi là khoản thêm.
Năm tài chính khó khăn. Cắt đều tỷ lệ cả hai bên, giữ bố mẹ hai bên là ưu tiên đầu tiên.
Sai lầm hay gặp
Bàn sát Tết. Lúc mệt và bận nhất, mọi câu nói đều dễ thành chuyện.
Không nói nếp nhà mình. Người kia đoán sai, đánh giá sai bên nhà mình.
Lén chi thêm cho nhà mình. Một khoản nhỏ bị phát hiện làm mất lòng tin lớn.
Ghi sổ hơn thua từng năm. Biến quà Tết thành cuộc đếm điểm.
Để vợ hoặc chồng nói chuyện tiền với bố mẹ mình. Người con ruột nói thì dễ được hiểu hơn.
Kể quà bên này cho bên kia. Tạo so sánh không cần thiết giữa hai nhà thông gia.
Chọn cách chia rồi đổi giữa chừng. Một năm một cách; muốn đổi thì bàn cho năm sau.
Quên mình cũng cần sống qua tháng Giêng. Biếu hai bên đầy đủ rồi nhà mình phải vay để sống.
Ngân sách quà Tết trong bức tranh tài chính chung của gia đình
Quà Tết hai bên chỉ là một phần của chuyện tiền bạc chung. Cặp vợ chồng nào đã quen bàn về chi tiêu hằng tháng thì chuyện quà Tết nhẹ nhàng hơn nhiều; cặp nào chưa từng bàn thì quà Tết thường là lần đầu va chạm.
Một cách làm hay là tách "quỹ Tết" từ giữa năm: mỗi tháng để một khoản nhỏ vào một chỗ riêng, đến tháng Chạp đã có sẵn, không phải trông vào thưởng Tết. Quỹ này cả hai cùng biết số dư, và quà hai bên được chi từ đó.
Nên đặt quà Tết bên cạnh các khoản khác của Tết: vé xe về quê, cỗ bàn, mừng tuổi các cháu, tiền đi lại. Có cặp chia đều quà mà quên rằng về quê bên nội tốn vé máy bay, bên ngoại ở cùng thành phố; nhìn tổng thể mới thấy thực chất có công bằng hay không.
Những cách làm cụ thể để chia danh sách người nhận theo tầng có ở bài chia ngân sách quà Tết cho cả danh sách người nhận; còn chuyện nên biếu bố mẹ hai bên tiền hay quà, có thể đọc thêm bài Tết nên tặng tiền hay tặng quà hiện vật.
Khi nào nên tìm người có chuyên môn giúp
Nếu chuyện quà Tết năm nào cũng thành cãi vã kéo dài, có lời lẽ xúc phạm, hoặc một người cảm thấy bị kiểm soát tiền bạc, đó thường không còn là chuyện quà mà là chuyện cách hai người giao tiếp về tiền và về gia đình hai bên. Một chuyên gia tư vấn hôn nhân gia đình hoặc chuyên gia tâm lý có thể giúp hai người nói chuyện được với nhau, điều mà tự hai người nhiều khi không làm nổi.
Nếu gia đình đang có nợ, chi tiêu Tết đang phải trông vào vay mượn, nên ngồi lại xem toàn bộ thu chi, và có thể tham khảo người có hiểu biết về tài chính cá nhân mà mình tin cậy hoặc nhân viên ngân hàng nơi mình vay để hiểu rõ nghĩa vụ trả nợ trước khi quyết chi thêm. Không có món quà Tết nào đáng để đổi lấy một khoản nợ khó trả.
Nếu xung đột có dấu hiệu bạo lực, đe doạ, hãy ưu tiên an toàn của bản thân và con cái, tìm tới người thân tin cậy, chính quyền địa phương hoặc gọi 113 khi có nguy hiểm tức thời.
Còn trong phần lớn trường hợp, chỉ cần một buổi tối bàn bạc sớm, một tờ giấy ghi lại, và sự sẵn lòng nghe nếp nhà của người kia. Năm đầu khó, năm thứ hai dễ hơn, đến năm thứ ba thì nó thành thói quen của nhà mình.
Danh sách kiểm tra trước khi đi biếu
Tổng chung đã chốt. Cả hai cùng biết con số.
Cách chia đã chọn. Và cả hai cùng nói được lý do.
Danh sách hai bên đã duyệt. Người bên nào đề xuất, người kia đã góp ý.
Quà và phong bao đã chuẩn bị. Ghi tên từng phần, tránh nhầm giữa hai bên.
Lịch về hai bên đã thống nhất. Mùng mấy về đâu, bên không về được có cuộc gọi.
Khoản phát sinh có ngưỡng báo. Vượt ngưỡng thì gọi nhau trước khi chi.
Ghi chú cho năm sau. Năm nay ổn ở đâu, cần chỉnh ở đâu.
Câu hỏi thường gặp
Biếu Tết bên nội bên ngoại có cần bằng nhau không?
Không bắt buộc bằng nhau về con số, nhưng cả hai vợ chồng phải cùng thấy hợp lý. Nhiều nhà chia đều phần bố mẹ, còn phần họ hàng theo thực tế số người mỗi bên.
Vợ chồng cãi nhau vì quà Tết thì làm sao?
Dừng lại, hẹn một buổi khác bình tĩnh hơn để mỗi người kể nếp nhà mình trước khi bàn con số. Nếu năm nào cũng lặp lại và căng thẳng, có thể nhờ chuyên gia tư vấn hôn nhân gia đình.
Bố mẹ một bên khó khăn hơn thì có nên biếu nhiều hơn?
Nhiều cặp chọn chia theo nhu cầu, bên khó khăn nhận nhiều hơn, và điều này êm khi cả hai đồng lòng. Quan trọng là bàn trước, không âm thầm chi thêm.
Ai nên nói chuyện tiền Tết với bố mẹ mỗi bên?
Người con ruột của bên đó. Bố mẹ dễ hiểu và dễ thông cảm khi con mình nói, còn con dâu hay con rể nói thì dễ thành hiểu lầm.
Năm nay ăn Tết nhà nội thì quà nhà ngoại thế nào?
Bên không về được nên nhận quà chọn kỹ, gửi sớm, kèm cuộc gọi đêm giao thừa và hẹn ngày về thăm. Nhiều nhà luân phiên năm để hai bên đều có năm đón con cháu.
Có nên mỗi người tự lo quà cho bên nhà mình?
Được nếu hai người thu nhập gần nhau và đã quen cách này. Nếu thu nhập chênh nhiều, nên có phần bù từ quỹ chung để bên nhà người thu nhập thấp không bị thiệt.
