Giỏ quà Tết đúng người không bắt đầu từ kệ hàng mà từ người nhận: họ bao nhiêu tuổi, sức khoẻ ra sao, nhà ai nấu ăn, có ai uống rượu, đang sống một mình hay đông con cháu, và quan hệ với mình gần hay xa. Trả lời được những câu đó thì món chính, mức độ và kiểu vỏ gần như tự hiện ra.
Người lo quà cho cả nhà nhiều năm sẽ nhận ra một điều: cùng một giỏ quà, biếu bố mẹ thì thành thừa, biếu hàng xóm thì quá nặng, biếu sếp thì lại thiếu chỉn chu. Không phải vì giỏ dở, mà vì giỏ được làm cho "người nhận chung chung". Bài này đi qua từng nhóm người nhận quen thuộc ngày Tết, kèm một bảng tra nhanh, các bước lên danh sách, mấy tình huống thật và những lỗi hay gặp.
Phần kỹ thuật như chọn món chính, phối màu, chọn vỏ đã có bài riêng; ở đây tập trung vào câu hỏi: giỏ này dành cho ai.
Lên danh sách người nhận trước khi chọn giỏ
Năm phút ngồi viết ra giấy tiết kiệm được cả buổi lang thang chọn giỏ. Làm theo thứ tự:
- Liệt kê hết người nhận. Chia ba nhóm: gia đình, họ hàng; thầy cô, ân nhân; công việc và xã giao.
- Ghi một dòng về mỗi người. Tuổi, sức khoẻ đáng lưu ý, khẩu vị, có uống rượu không, nhà đông hay neo người.
- Xếp mức độ. Ai cần giỏ riêng làm kỹ, ai giỏ chung cùng mẫu là đủ, ai chỉ cần một món nhỏ kèm lời chúc.
- Ghi đường đi. Trao tận tay, gửi xe, gửi người cầm hộ hay giao tới văn phòng.
- Ghi ngày trao. Biếu trước Tết hay đi Tết đầu năm; món tươi chỉ hợp khi trao ngay.
- Đánh dấu chỗ "không được hỏng". Bố mẹ vợ lần đầu, thầy cô cũ lâu không gặp, đối tác quan trọng; những giỏ này tự chọn từng món.
Danh sách này giữ lại cho năm sau, kèm ghi chú năm nay biếu gì, người nhận phản hồi ra sao. Đến năm thứ ba, việc lo quà nhẹ đi rất nhiều.
Giỏ quà cho bố mẹ, ông bà: thứ dùng được, hợp sức khoẻ
Bố mẹ, ông bà là người nhận dễ "bị biếu thừa" nhất. Con cháu nào cũng mang quà về, mỗi đứa một giỏ, cuối cùng nhà có ba hộp bánh nhập, bốn chai rượu, hai hộp yến, mà ông bà thì ăn uống kiêng khem. Trước Tết, anh chị em nên nhắn nhau một câu xem ai mua gì, tránh trùng.
Với người lớn tuổi, món chính nên là thứ dùng hằng ngày: trà ông vẫn uống mỗi sáng, cà phê nếu bố nghiện cà phê, nước mắm ngon cho mẹ nấu, gạo ngon, mật ong. Đồ ăn nên mềm, ít ngọt, ít mặn; bánh kẹo cứng, mứt quá ngọt là những món người già thường để lại. Nếu bố mẹ có bệnh nền như tiểu đường, huyết áp, nên hỏi bác sĩ điều trị hoặc người chăm chính trong nhà về những gì nên tránh, thay vì đoán.
Một chi tiết hay bị quên: ông bà neo người, sống một mình thì giỏ quà to, nhiều món tươi là gánh nặng. Một giỏ nhỏ, món để lâu được, kèm lời hứa mùng mấy sẽ về ăn cơm cùng, thường được quý hơn.
Giỏ cho bố mẹ vợ, bố mẹ chồng có thêm một lớp ý tứ: không cần đắt nhưng phải thấy con rể, con dâu có để tâm. Một món đặc sản quê bên ấy, một hộp trà đúng loại bố hay uống, thiệp viết tay xưng hô đúng, nhiều khi ghi điểm hơn món đắt tiền. Bài những món không nên cho vào giỏ quà Tết có phần về rượu và đồ ngọt, hai món hay sai nhất ở giỏ biếu người lớn tuổi.
Giỏ quà cho thầy cô, người có ơn: nhẹ nhàng, có dấu ấn
Quà Tết cho thầy cô, nhất là thầy cô cũ, quý ở tấm lòng nhớ đến chứ không ở giá trị. Một giỏ nhỏ, món chính là trà hoặc đặc sản quê mình, kèm thiệp viết tay kể một chút về mình bây giờ, là món thầy cô nhớ lâu.
Với thầy cô đang dạy con mình, phụ huynh nên cân nhắc kỹ hơn: giỏ quá to, món quá đắt dễ thành áp lực cho cả thầy cô lẫn phụ huynh khác. Nhiều trường, nhiều lớp có quy định hoặc thống nhất riêng về chuyện quà cáp; tìm hiểu trước để không làm khó người nhận. Quà chung của cả lớp, giá trị vừa phải, thường là cách êm nhất.
Với bác sĩ đã chữa cho người nhà, người giúp mình lúc khó, giỏ quà mang ý cảm ơn nên giản dị và rõ ràng là quà Tết, không kèm phong bì, không có món giá trị lớn. Lời cảm ơn cụ thể, nhắc lại việc họ đã giúp, mới là phần chính.
Thầy cô lớn tuổi đã nghỉ hưu thì áp dụng như giỏ cho ông bà: món dùng được hằng ngày, ít ngọt, vừa tay xách.
Giỏ quà cho sếp, đối tác, khách hàng: trang trọng mà không phô trương
Với sếp và đối tác, giỏ quà là một lời chúc mang tính lễ nghi, không phải cuộc thi giá trị. Giỏ chỉn chu, vỏ đẹp, món rõ nguồn, giá trị vừa phải, kèm thiệp ký tên đàng hoàng là đủ. Giỏ quá đắt dễ đặt người nhận vào thế khó, nhất là người làm trong cơ quan nhà nước hay doanh nghiệp có quy định nội bộ về nhận quà; các quy định về phòng, chống tham nhũng cũng có điều chỉnh việc tặng, nhận quà của người có chức vụ. Quà Tết không phải chỗ để "lót tay" hay gửi gắm việc riêng.
Món chính hợp với nhóm này thường là trà ngon, cà phê đặc sản, đặc sản vùng nổi tiếng đóng hộp đẹp, hoặc một món mang ý chúc như bình an, thịnh vượng. Người thích quà có ý nghĩa phong thuỷ có thể tham khảo các mẫu quà Tết phong thuỷ ở QuaTetPhongThuy.com, rồi chọn món nhỏ gọn, trang nhã thay vì món to phô trương.
Rượu là món phổ biến trong giỏ biếu sếp, đối tác nhưng không phải mặc định. Nếu không biết người nhận có uống không, thay bằng món khác vẫn đủ trang trọng. Khi tặng rượu, chọn loại rõ nguồn, có nhãn phụ tiếng Việt với hàng nhập.
Về hình thức, nhóm này hợp hộp giấy cứng hoặc hộp gỗ đơn giản hơn giỏ mây lấp lánh. Giao tới văn phòng thì chọn hộp không quá to để người nhận dễ mang về; giao tới nhà riêng thì hỏi trước cho tiện và tế nhị.
Giỏ quà cho hàng xóm, đồng nghiệp, bạn bè: nhỏ, đều, dùng được ngay
Hàng xóm cả dãy: giống nhau, nhỏ gọn. Một túi vải nhỏ với mứt, trà, gói hạt là đủ; quan trọng là không ai bị bỏ sót.
Hàng xóm thân: thêm một món riêng. Nhà hay giúp trông nhà, nhận hàng hộ, thêm một món họ thích để cảm ơn.
Đồng nghiệp cùng phòng: đều tay. Giỏ hoặc túi giống nhau, tránh so bì; không cần to, cần đủ người.
Nhân viên dưới quyền: thiết thực. Món dùng được trong Tết như đồ ăn, trà, cà phê; có thiệp cảm ơn ghi tên từng người càng tốt.
Bạn bè trẻ: vui, gọn, cá nhân. Cà phê rang xay, trà hoa, bánh thủ công nhỏ, hơn là giỏ đồ khô kiểu truyền thống.
Bạn có con nhỏ: nghĩ cho bọn trẻ. Thêm một món nhỏ cho trẻ như bánh ít ngọt, sách tranh; tránh kẹo cứng cho trẻ quá nhỏ.
Bạn sống một mình xa nhà: đúng vị quê. Một ít đặc sản quê họ hoặc đồ ăn Tết làm sẵn là món chạm đúng chỗ nhớ nhà.
Người giúp việc, bác bảo vệ, cô lao công: trao trực tiếp, lời cảm ơn thật. Quà thiết thực như gạo, dầu ăn, bánh chưng; nhiều người cũng cần tiền mặt hơn, có thể kèm phong bao.
Bảng tra nhanh: người nhận, món chính, mức độ, vỏ
Bảng dưới là điểm khởi đầu, không phải công thức cố định. Điều chỉnh theo dòng ghi chú về từng người trong danh sách của mình.
| Người nhận | Món chính gợi ý | Mức độ | Vỏ hợp | Lưu ý |
|---|---|---|---|---|
| Bố mẹ, ông bà | Trà, nước mắm ngon, gạo, mật ong | Kỹ, đúng người | Giỏ mây, làn tre | Ít ngọt, ít mặn; hỏi bệnh nền |
| Bố mẹ vợ, bố mẹ chồng | Đặc sản quê bên ấy, trà quen | Kỹ, có thiệp | Giỏ mây hoặc hộp đẹp | Không cần đắt, cần đúng ý |
| Thầy cô cũ | Trà, đặc sản quê mình | Nhỏ, có thiệp | Giỏ nhỏ, hộp giấy | Quý ở lời nhắn |
| Thầy cô đang dạy con | Quà chung cả lớp | Vừa phải | Hộp giấy | Theo thống nhất của lớp |
| Sếp, đối tác | Trà, cà phê đặc sản, quà ý chúc | Chỉn chu, giá trị vừa | Hộp giấy cứng, hộp gỗ đơn giản | Minh bạch, không phô trương |
| Hàng xóm | Mứt, trà, gói hạt | Nhỏ, đều | Túi vải, túi kraft | Không bỏ sót nhà nào |
| Đồng nghiệp | Cà phê, bánh, trà | Nhỏ, giống nhau | Túi, hộp nhỏ | Đều tay |
| Bạn trẻ | Cà phê, trà hoa, bánh thủ công | Gọn, vui | Hộp nhỏ, túi vải | Hợp gu hơn hợp lễ |
| Người ở trọ xa nhà | Bánh chưng, giò, đặc sản quê | Vừa, ấm | Làn tre, túi | Trao trong ngày nếu có đồ tươi |
Chữ "mức độ" ở đây là độ đầu tư công sức và chăm chút, không phải số tiền. Cách chia tiền cho cả danh sách là một bài toán khác.
Ba tình huống thật và cách đã xử
Tình huống thứ nhất: một chị con dâu năm đầu về nhà chồng, định mua giỏ đóng sẵn đẹp nhất trong tầm tiền để biếu bố mẹ chồng. Hỏi chồng mới biết bố chồng đang kiêng rượu theo lời bác sĩ, mẹ chồng không ăn đồ ngọt. Chị bỏ giỏ đóng sẵn, tự làm một giỏ nhỏ: trà Thái Nguyên loại bố hay uống, nước mắm ngon cho mẹ, một hộp hạt không tẩm, thiệp viết tay. Mẹ chồng kể với họ hàng suốt mấy ngày Tết.
Tình huống thứ hai: một trưởng phòng hành chính phải lo quà cho hơn chục đối tác. Năm trước công ty dùng giỏ có rượu ngoại, năm nay chị đổi sang hộp trà và cà phê đặc sản, vì nhận ra một nửa đối tác không uống, vài người còn làm ở nơi có quy định nhận quà chặt. Hộp gọn hơn, rõ nguồn hơn, và không ai phải khó xử.
Tình huống thứ ba: một gia đình có bà ngoại sống một mình ở quê, con cháu ở thành phố đều gửi giỏ quà về. Năm đó bà nhận năm giỏ, hai giỏ có đồ tươi hỏng trước khi bà ăn kịp. Năm sau cả nhà thống nhất: một người lo giỏ chung, chọn đồ khô để lâu, phần còn lại góp thành phong bao để bà tự mua những thứ bà cần, và các cháu về sớm hơn một ngày.
Điểm chung của cả ba: thay đổi lớn nhất không đến từ việc chọn giỏ đắt hơn, mà từ việc hỏi thêm một câu về người nhận.
Lỗi hay gặp khi phối giỏ theo người nhận
Một mẫu giỏ cho tất cả. Tiện cho người tặng nhưng sai với gần hết người nhận.
Biếu rượu theo thói quen. Nhiều nhà không uống, có người đang dùng thuốc, có người bỏ rượu.
Giỏ to cho người sống một mình. Món tươi hỏng, món nhiều không ăn hết, vỏ to không có chỗ để.
Không hỏi anh chị em trước. Ba người cùng mua một loại bánh nhập cho bố mẹ.
Giỏ cho sếp quá đắt. Làm người nhận khó xử, có khi phải trả lại.
Quên người "ở rìa" danh sách. Bác bảo vệ, cô lao công, người giao hàng quen; quà nhỏ nhưng họ nhớ.
Biếu giống nhau cho hai nhà thân nhau. Họ sẽ so, và mình mất điểm ở cả hai.
Không ghi lại năm nay biếu gì. Sang năm lặp lại đúng món người ta đã không thích.
Khi nào nên hỏi người có chuyên môn hoặc quy định chính thức
Chuyện sức khoẻ: khi người nhận có bệnh nền như tiểu đường, tim mạch, bệnh thận, đang điều trị hoặc dùng thuốc dài ngày, những món như rượu, đồ ngọt, đồ mặn, thực phẩm bổ sung có thể ảnh hưởng tới họ. Người biết rõ nhất là bác sĩ điều trị; mình hỏi qua người nhà họ, hoặc chọn quà không phải đồ ăn uống. Đừng mua sâm, yến hay thực phẩm chức năng với kỳ vọng "tốt cho bệnh", vì không món quà nào thay được lời khuyên y khoa.
Chuyện quy định: khi người nhận làm trong cơ quan nhà nước, ngân hàng, bệnh viện, trường học hay doanh nghiệp có quy tắc ứng xử về quà tặng, đọc hoặc hỏi quy định đó trước, qua bộ phận hành chính, pháp chế của chính công ty mình. Quà Tết mang tính lễ nghi, giá trị vừa phải là an toàn cho cả hai bên.
Chuyện tôn giáo, dân tộc: nếu người nhận theo tôn giáo có quy định ăn uống riêng hoặc thuộc cộng đồng có phong tục khác mình, hỏi trực tiếp một cách tôn trọng, hoặc hỏi người cùng cộng đồng mà mình tin cậy.
Chuyện hàng hoá: nghi ngờ hàng giả, hàng không rõ nguồn khi mua giỏ, có thể phản ánh tới cơ quan quản lý thị trường hoặc tổ chức bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng nơi mình ở. Cách tự kiểm trước khi đặt, xem bài nhận biết giỏ quà Tết đóng sẵn bị độn hàng.
Chốt lại trước khi mang giỏ đi
Đối chiếu giỏ với danh sách. Giỏ nào cho nhà nào, dán nhãn nhỏ dưới đáy hoặc dùng màu ruy băng khác nhau.
Đọc lại dòng ghi chú về người nhận. Có ai kiêng rượu, kiêng ngọt mà giỏ vẫn còn món đó không.
Kiểm hạn dùng một lượt cuối. Nhất là giỏ mua sẵn và món tươi.
Thiệp đúng tên, đúng xưng hô. Viết nhầm tên, nhầm vai vế là lỗi người nhận nhớ lâu.
Giỏ tươi trao trước. Đi nhiều nhà thì nhà nhận đồ tươi đi đầu.
Lời chúc đi kèm. Một câu chúc ngắn, đúng người, nói lúc trao giỏ, quan trọng ngang giỏ.
Ghi lại cho năm sau. Năm nay biếu gì, người nhận dùng món nào, món nào thừa.
Câu hỏi thường gặp
Giỏ quà Tết cho bố mẹ nên có những gì?
Những món bố mẹ dùng hằng ngày như trà, nước mắm ngon, gạo, mật ong, hạt không tẩm. Ít ngọt, ít mặn, tránh rượu nếu bố mẹ không uống hoặc đang dùng thuốc; bệnh nền thì hỏi bác sĩ điều trị.
Biếu sếp giỏ quà Tết thế nào cho đúng mực?
Chọn giỏ chỉn chu, món rõ nguồn, giá trị vừa phải, có thiệp chúc. Tránh món giá trị lớn dễ bị hiểu sai và tìm hiểu quy định nhận quà ở nơi sếp làm việc.
Có nên biếu thầy cô đang dạy con giỏ quà Tết?
Nên theo cách lớp đã thống nhất, thường là quà chung giá trị vừa phải. Giỏ riêng quá to dễ tạo áp lực cho cả thầy cô và phụ huynh khác.
Hàng xóm nên tặng giỏ quà Tết cỡ nào?
Túi hoặc giỏ nhỏ, giống nhau cho cả dãy là đẹp nhất: mứt, trà, gói hạt. Nhà thân thiết, hay giúp đỡ thì thêm một món riêng để cảm ơn.
Bố mẹ vợ lần đầu nên biếu giỏ quà thế nào?
Hỏi vợ về khẩu vị và sức khoẻ của bố mẹ, tự chọn món chính đúng ý như trà bố hay uống hay đặc sản quê bên ấy, kèm thiệp viết tay. Không cần đắt, cần thấy được sự để tâm.
Ông bà ở quê nhận nhiều giỏ quà quá thì sao?
Anh chị em nên thống nhất một người lo giỏ chung bằng đồ khô để lâu, phần còn lại góp phong bao để ông bà tự mua thứ cần. Thêm một ngày về thăm thường quý hơn thêm một giỏ.
