Gửi quà Tết cho người thân ở nhiều nơi cần một danh sách chung: ai nhận, ở đâu, gửi bằng cách nào, món gì, gửi ngày nào. Nhóm người nhận theo khoảng cách để quyết món, rồi tính lùi từ mốc nghỉ Tết để quyết ngày gửi: xa nhất gửi trước, gần nhất gửi sau.
Người làm dâu trưởng, người con cả, người trưởng phòng hành chính thường là người ôm việc này. Bố mẹ ở quê, ông bà bên ngoại ở tỉnh khác, em gái lấy chồng xa, con du học, thêm cô giáo cũ, người hàng xóm cũ chuyển vào Nam. Mỗi nơi một kiểu đường, mỗi người một kiểu quà, và tất cả dồn vào ba bốn tuần cuối năm đúng lúc công việc bận nhất.
Bài này là quy trình người viết dùng nhiều năm: từ lập danh sách, chia nhóm, lên lịch, chọn đường gửi, tới chia ngân sách và xử lý những chỗ hay vỡ kế hoạch.
Vì sao cần một kế hoạch, không chỉ là một danh sách mua sắm
Phần lớn người gửi quà Tết bắt đầu bằng danh sách mua sắm: mua gì, cho ai. Nhưng với quà phải gửi đi xa, câu hỏi khó không phải là mua gì, mà là món đó có tới nơi kịp và còn nguyên không. Một hộp bánh rất ngon mà tới mùng năm thì không còn là quà Tết.
Mỗi người nhận gắn với một chặng đường riêng: trong thành phố, liên tỉnh, vùng núi, đảo, nước ngoài. Mỗi chặng có thời gian khác nhau, rủi ro khác nhau, cách gửi khác nhau. Nếu không tách ra, người ta sẽ đi mua tất cả cùng một ngày, đóng gói cùng một tối, rồi phát hiện thùng hàng ra nước ngoài đã trễ, còn giò chả cho nhà gần lại mua quá sớm.
Một kế hoạch tốt cũng giúp không bỏ sót ai. Năm nào cũng có người bị quên, thường là người ở xa, không gặp thường xuyên, hoặc người mà năm trước đã có người khác trong nhà lo. Danh sách chung cả nhà cùng xem giúp tránh cảnh hai anh em cùng gửi một món cho một người, còn người khác thì không ai gửi.
Cuối cùng là tiền. Cước gửi mùa Tết không nhỏ, nhất là hàng nặng đi xa hay gửi quốc tế. Có kế hoạch thì biết món nào gửi đáng, món nào nên đổi thành tiền để người nhận mua tại chỗ.
Bước một: lập danh sách người nhận
Làm trong một bảng tính hoặc một trang sổ, mỗi người nhận một dòng.
- Tên và quan hệ. Ông bà, bố mẹ, cô dì chú bác, thầy cô, bạn bè, người từng giúp đỡ.
- Địa chỉ đầy đủ và mới nhất. Sau sắp xếp hành chính từ 1/7/2025 không còn cấp huyện, nhiều phường, xã có tên mới. Hỏi lại người nhận hoặc tra cổng thông tin chính thức; ghi kèm tên quen thuộc cũ.
- Số điện thoại người nhận và người dự phòng. Người già thường không nghe số lạ; một số của con cháu ở gần giúp hàng tới tay.
- Đặc điểm người nhận. Tuổi, bệnh nền, có trẻ nhỏ không, ở một mình hay đông người.
- Năm trước đã tặng gì. Để tránh lặp lại món người ta không dùng, và để biết món nào được khen.
- Ai trong nhà phụ trách. Nhà đông anh em thì chia người, tránh trùng và sót.
Bước hai: chia nhóm theo khoảng cách và chọn món, cách gửi
Nhóm quyết định gần như mọi thứ: món nào được gửi, gửi bằng cách nào, và phải gửi từ khi nào.
| Nhóm | Món hợp | Cách gửi hợp | Điểm cần lo |
|---|---|---|---|
| Cùng thành phố | Được cả đồ tươi nếu trao ngay | Tự mang, nhờ giao trong ngày | Kẹt xe, người giao quá tải tuần cuối |
| Liên tỉnh có xe thẳng | Đồ khô, đồ dùng, bánh hộp | Chuyển phát hoặc xe khách quen | Tuần cuối tháng Chạp khó đoán |
| Vùng núi, xã xa | Đồ khô hạn dài, quần áo, đồ dùng | Chuyển phát, hỏi điểm giao cuối | Chặng cuối giao theo đợt |
| Đảo, đặc khu | Đồ khô, đồ dùng; đồ tươi mua tại chỗ | Chuyển phát, hỏi lịch tàu | Phụ thuộc thời tiết biển |
| Nước ngoài | Hàng đóng gói kín, không thịt, trứng, sữa (tùy nước) | Chuyển phát quốc tế | Hải quan, kiểm dịch, thuế nước nhận |
Với mỗi nhóm, thêm một cột "mua tại chỗ": những món nên gửi tiền nhờ người ở gần mua, thay vì gửi từ xa.
Bước ba: lên lịch theo tuần, tính lùi từ mốc nghỉ Tết
Mốc quan trọng nhất là ngày các đơn vị vận chuyển ngừng nhận hàng hoặc ngừng giao. Mốc này thay đổi theo năm và theo từng đơn vị, thường được thông báo trước Tết vài tuần. Khi đã có mốc, tính lùi cho từng nhóm theo độ dài chặng, cộng thêm vài ngày dự phòng.
Nhóm nước ngoài đi đầu tiên, vì thêm khâu hải quan ở hai đầu và có thể trùng kỳ nghỉ lễ của nước nhận. Nhóm đảo, vùng núi đi tiếp theo. Nhóm liên tỉnh đi vào khoảng giữa tháng Chạp. Nhóm cùng thành phố để cuối cùng, vì có thể tự mang và được gửi cả đồ tươi. Cách tính lùi chi tiết theo từng chặng có ở bài gửi quà Tết về quê khi nào để kịp.
Lịch mua sắm đi theo lịch gửi. Đồ khô, đồ dùng cho nhóm xa mua trước, đóng gói trước. Đồ tươi cho nhóm gần mua sau cùng, sát ngày trao. Đừng gom tất cả vào một lần đi chợ lớn cho xong; tiết kiệm được một buổi nhưng có thể mất cả một thùng quà.
Ghi mọi mốc vào lịch điện thoại, kèm nhắc trước hai ngày. Cuối năm việc dồn dập, một kế hoạch tốt mà không có nhắc nhở thì cũng dễ trôi qua như không có.
Lịch mẫu theo tuần trước Tết
Lịch dưới đây là khung tham khảo, áp dụng khi mốc ngừng nhận hàng của đơn vị vận chuyển rơi vào tuần cuối tháng Chạp. Điều chỉnh theo mốc thật của năm đó.
| Thời điểm | Việc cần làm | Ghi chú |
|---|---|---|
| Cuối tháng Mười một âm lịch | Lập danh sách, hỏi địa chỉ mới, hỏi quy định nước nhận | Việc ít tốn sức nhưng cần thời gian chờ người khác trả lời |
| Đầu tháng Chạp | Mua, đóng gói và gửi quà ra nước ngoài | Chọn món đóng gói kín, khai báo đầy đủ |
| Khoảng mùng mười tháng Chạp | Gửi quà ra đảo, lên vùng núi, chặng Bắc – Nam | Hỏi lịch tàu, điểm giao chặng cuối |
| Khoảng giữa tháng Chạp | Gửi quà liên tỉnh; đặt trước đồ tươi tại quê | Chuyển tiền trước, hẹn ngày giao gần Tết |
| Tuần trước tuần cuối | Kiểm tra hàng đã tới chưa, gửi bù nếu thất lạc | Còn thời gian xử lý nếu có sự cố |
| Tuần cuối tháng Chạp | Quà trong thành phố, tự mang hoặc giao trong ngày | Đồ tươi mua sát ngày |
Bước bốn: chọn cách gửi cho từng người
Hàng đi xa, cần mã theo dõi. Chuyển phát; khai giá trị nếu hàng đắt.
Hàng cần nhanh, có tuyến xe thẳng. Xe khách quen; so sánh ưu nhược điểm có ở bài gửi quà Tết qua xe khách hay chuyển phát.
Đồ tươi, trái cây, hoa. Đặt mua tại nơi người nhận ở, nhờ cửa hàng giao.
Món nhỏ có ý nghĩa. Nhờ người quen tin cậy về cùng tuyến, gói gọn, ghi rõ.
Tiền biếu, tiền lì xì. Chuyển khoản, hoặc người tin cậy mang tận tay. Không nhét vào thùng hàng.
Đồ điện, đồ cồng kềnh. Đặt ở cửa hàng gần người nhận có giao lắp và bảo hành tại chỗ.
Quà ra nước ngoài. Chuyển phát quốc tế, sau khi đã tra quy định nước nhận. Nhóm món hay bị giữ có ở bài gửi quà Tết cho người thân ở nước ngoài.
Bước năm: chia ngân sách, tính cả cước và chuyện "đáng gửi hay không"
Ngân sách quà Tết đi xa có hai phần: tiền món và tiền gửi. Phần tiền gửi hay bị quên khi lên kế hoạch, rồi đến lúc ra quầy mới thấy cước một thùng nước ngọt gửi ra đảo gần bằng tiền nước ngọt. Món nặng, cồng kềnh, rẻ tiền là món không đáng gửi xa.
Một cách chia đơn giản là đặt một tỷ lệ trần cho cước so với giá trị món. Khi cước vượt tỷ lệ đó, đổi món: thay vì gửi, chuyển tiền để người nhận mua tại chỗ, hoặc thay món nặng bằng món nhẹ có giá trị tương đương. Tỷ lệ bao nhiêu là tùy mỗi nhà, quan trọng là có một con số để quyết cho nhanh.
Gửi nhiều thùng cho cùng một khu vực thì gom lại gửi cho một người, nhờ người đó chia. Ví dụ ba nhà họ hàng cùng một xã thì gửi một thùng lớn cho nhà gần nhất, chia sẵn từng phần có ghi tên bên trong. Cước giảm, mà người ở quê cũng có dịp qua lại chúc Tết nhau.
Đừng tiết kiệm ở phần đóng gói. Thùng tốt, màng bọc khí, băng keo bản rộng không tốn bao nhiêu so với giá trị cả thùng quà. Một chai rượu vỡ làm ướt cả thùng là mất nhiều hơn số tiền tiết kiệm được.
Những chỗ hay vỡ kế hoạch và cách chặn trước
Địa chỉ sai, địa chỉ cũ. Hỏi lại người nhận trước khi gửi, ghi cả tên mới lẫn tên quen thuộc cũ, thêm điểm mốc.
Người nhận không nghe máy. Báo trước ngày giao, ghi số dự phòng của người ở gần.
Gửi trễ vì bận cuối năm. Đặt mốc vào lịch có nhắc, làm nhóm xa trước khi việc công ty dồn tới.
Hàng bị giữ ở hải quan nước nhận. Tra quy định trước, chỉ gửi món chắc chắn được phép, khai báo đúng.
Thùng hàng vỡ, ướt. Đóng gói theo hướng dẫn ở bài đóng gói quà Tết gửi xa không vỡ, không ướt, chụp ảnh trước khi dán thùng.
Hai người trong nhà cùng gửi một món. Dùng danh sách chung, ghi rõ ai phụ trách ai.
Quên người ở xa. Đọc lại danh sách năm trước, hỏi bố mẹ có ai cần nhớ tới năm nay.
Đồ tươi đặt tại quê không tới. Hẹn giao sớm hơn Tết một hai ngày, nhờ người thân ở quê gọi nhắc cửa hàng.
Một ví dụ cụ thể: năm nhà, năm kiểu đường
Một gia đình ở TP. Hồ Chí Minh, quê nội ở miền Trung, quê ngoại ở An Giang, có con gái du học ở châu Âu, em trai làm việc ở Phú Quốc, và một cô giáo cũ ở Hà Nội. Năm người nhận, năm kiểu đường đi khác nhau hẳn.
Đầu tháng Chạp, gửi trước thùng cho con gái: trà, cà phê đóng gói kín, áo dài, thiệp viết tay, ảnh cả nhà. Không có lạp xưởng, bánh chưng, dù con thèm, vì đã hỏi và biết nơi con ở kiểm dịch chặt. Thay vào đó gửi tiền để con mua bánh chưng ở chợ của người Việt bên đó.
Khoảng mùng mười tháng Chạp, gửi ra Phú Quốc cho em trai và gửi ra Hà Nội cho cô giáo: đồ khô, trà, một món đồ dùng. Giữa tháng Chạp, gửi về quê nội ở miền Trung đồ khô, quần áo cho bố mẹ, và chuyển tiền đặt giò chả, bánh tét, hoa ở cơ sở quen ở quê. Quê ngoại ở An Giang thì gần hơn, cuối tháng Chạp cả nhà tự lái xe về mang theo quà, trong đó có đồ tươi mua hôm trước.
Kết quả: không thùng nào trễ, không món nào hỏng, và chi phí cước giảm đáng kể so với năm trước khi gửi mọi thứ cùng một lúc. Điều quan trọng hơn là người lo việc này không phải chạy đôn chạy đáo tuần cuối, còn sức để đón Tết.
Khi nào nên hỏi người có chuyên môn, cơ quan có thẩm quyền
Không chắc món có được gửi ra nước ngoài. Tra trang chính thức của cơ quan hải quan, kiểm dịch nước nhận và hỏi đơn vị vận chuyển quốc tế.
Không rõ địa chỉ mới sau sắp xếp hành chính. Tra cổng thông tin chính thức hoặc hỏi UBND phường, xã nơi người nhận ở.
Gửi hàng giá trị lớn. Hỏi đơn vị vận chuyển về khai giá trị, bảo hiểm và điều kiện bồi thường trước khi gửi.
Gửi thuốc cho người thân. Chỉ gửi theo đơn của bác sĩ; gửi ra nước ngoài thì hỏi quy định nước nhận về thuốc.
Hàng thất lạc, đơn vị vận chuyển không giải quyết. Tổ chức bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng có thể hướng dẫn; hàng giá trị lớn thì hỏi luật sư.
Bị lừa chuyển tiền qua đơn hàng giả. Báo ngân hàng ngay và báo công an nơi cư trú.
Gửi quà doanh nghiệp số lượng lớn đi nhiều nơi. Làm hợp đồng với đơn vị vận chuyển, có điều khoản về thời gian và bồi thường; bộ phận pháp chế, kế toán kiểm tra.
Câu hỏi thường gặp
Gửi quà Tết cho nhiều người nên bắt đầu từ khi nào?
Nên lập danh sách từ cuối tháng Mười một âm lịch, gửi nhóm ở nước ngoài và nơi xa từ đầu tháng Chạp. Nhóm gần để sau cùng, nhất là khi có đồ tươi.
Gửi quà Tết cho nhiều nhà ở cùng một xã thế nào cho tiết kiệm?
Gom vào một thùng gửi cho nhà gần nhất, chia sẵn từng phần có ghi tên bên trong, nhờ họ chia giúp. Cước giảm và ít thùng phải theo dõi hơn.
Món nào không đáng gửi xa?
Món nặng, cồng kềnh, rẻ tiền và ở nơi nhận có bán sẵn, như nước ngọt, bia, gạo, bánh kẹo phổ thông. Gửi tiền nhờ mua tại chỗ thường hợp lý hơn.
Làm sao để không quên ai trong danh sách quà Tết?
Giữ danh sách năm trước, đọc lại đầu mùa, hỏi bố mẹ có ai cần nhớ tới năm nay. Dùng danh sách chung cả nhà xem được để tránh trùng và sót.
Nên ghi địa chỉ cũ hay mới khi gửi về quê?
Ghi địa chỉ mới sau sắp xếp hành chính, kèm tên quen thuộc cũ trong ngoặc và một điểm mốc dễ tìm. Luôn ghi số điện thoại người nhận và số dự phòng.
Có nên gửi quà Tết ra nước ngoài bằng thùng chung với hàng trong nước?
Không nên gộp. Quà ra nước ngoài phải chọn món, khai báo và gửi qua chuyển phát quốc tế từ sớm, theo quy định riêng của nước nhận.
