Hạn dùng của một hộp quà Tết là hạn của món ngắn ngày nhất bên trong, không phải con số in đẹp trên vỏ hộp hay trên tấm thiệp. Muốn chắc thì phải xem nhãn của từng món: ngày sản xuất, hạn sử dụng, điều kiện bảo quản và, với hàng nhập, nhãn phụ tiếng Việt.
Chuyện này nghe hiển nhiên mà mùa nào cũng có người hớ. Giỏ quà bọc màng co kín mít, nơ to che đúng chỗ in hạn, người mua thấy đẹp thì xách đi. Đến mùng ba người nhận mở ra mới biết hộp hạt điều chỉ còn hai tuần, chai nước ép đã hết hạn từ trước Tết. Người tặng mất mặt, người nhận ngại nói.
Bài này đi theo đúng thứ tự cầm một hộp quà lên tay: xem chỗ nào trước, đọc con số ra sao, dấu hiệu nào nên đặt xuống, và những món nào hạn ghi dài mà thật ra phải ăn sớm.
Vì sao hạn của cả giỏ quà là hạn của món ngắn nhất
Một giỏ quà Tết thường gom năm bảy món từ nhiều nhà sản xuất: trà, hạt, bánh quy, rượu, mứt, đồ hộp, có khi thêm lạp xưởng hoặc trái cây. Mỗi món một vòng đời. Trà khô và rượu để được lâu, bánh quy hộp thiếc thường vài tháng tới một năm, còn hạt rang, mứt dẻo, lạp xưởng thì ngắn hơn nhiều, nhất là khi trời nồm ẩm.
Người đóng giỏ không có lý do gì để bỏ món sắp hết hạn ra ngoài, nhiều khi còn ngược lại: hàng tồn từ năm trước, hàng cận ngày là thứ dễ đem đi đóng giỏ nhất vì khách ít khi mở ra soi. Vì vậy con số duy nhất có ý nghĩa là ngày hết hạn sớm nhất trong cả giỏ.
Cách tính đơn giản: lấy ngày hết hạn sớm nhất, so với ngày mình định đem biếu, rồi cộng thêm khoảng thời gian người nhận cần để dùng hết. Một nhà ông bà nhận chục giỏ quà dịp Tết thì có món phải chờ tới rằm tháng Giêng, thậm chí sang tháng Hai mới mở. Món nào hạn rơi vào khoảng đó là món có vấn đề, dù hôm mua vẫn còn hạn.
Với giỏ mua sẵn, người viết thường xin cửa hàng một danh sách các món kèm hạn dùng trước khi đặt, hoặc hỏi thẳng có cho mở màng co để xem không. Nơi bán đàng hoàng thường không ngại chuyện này. Nơi nào ậm ừ, bảo "hàng mới về hết, chị yên tâm" mà không cho xem, thì đó đã là một câu trả lời.
Trên nhãn thực phẩm phải có những gì?
Tên sản phẩm. Ghi rõ món gì, ngoài tên thương mại đặt cho đẹp. Hộp ghi mỗi chữ "Quà Xuân" mà không nói bên trong là bánh gì thì phải xem tiếp nhãn của từng gói nhỏ.
Thành phần. Liệt kê theo thứ tự từ nhiều tới ít. Đây là chỗ người có bệnh nền, người dị ứng cần đọc kỹ nhất: đường đứng thứ mấy, có đậu phộng, sữa, trứng, hải sản hay không.
Khối lượng tịnh hoặc thể tích. Hộp to mà khối lượng tịnh nhỏ là chuyện thường, phần còn lại là khay nhựa, giấy lót. Biết số này để khỏi bị bao bì đánh lừa.
Ngày sản xuất và hạn sử dụng. Hai con số quan trọng nhất. Có loại ghi đủ cả hai, có loại ghi ngày sản xuất kèm "dùng trong vòng X tháng", phải tự cộng.
Hướng dẫn bảo quản. Câu "bảo quản nơi khô ráo, thoáng mát" khác hẳn câu "bảo quản lạnh". Món cần để lạnh mà nằm trong giỏ quà dưới đèn cửa hàng cả tuần là món nên loại.
Xuất xứ. Nước hoặc nơi sản xuất. Hàng nhập phải có thêm tên đơn vị nhập khẩu, phân phối tại Việt Nam.
Tên và địa chỉ đơn vị chịu trách nhiệm. Có chỗ này thì khi có chuyện còn biết hỏi ai. Gói hạt, gói mứt chỉ có mỗi tên sản phẩm mà không có đơn vị chịu trách nhiệm thì nên dè chừng.
Cảnh báo, nếu có. Rượu có độ cồn và lời nhắc không dành cho người dưới 18 tuổi; một số thực phẩm ghi cảnh báo dị ứng hoặc "không dùng cho trẻ em dưới…". Những dòng này nhỏ nhưng quan trọng hơn hình in trên hộp.
Đọc ngày tháng cho đúng: những kiểu ghi dễ nhầm
Hàng sản xuất trong nước thường ghi theo thứ tự ngày, tháng, năm. Hàng nhập thì không thống nhất: có nước ghi tháng trước ngày sau, có nơi ghi năm trước, có nơi ghi tháng bằng chữ viết tắt. Một hộp bánh ghi 03/04 có thể là mùng ba tháng tư hoặc mùng bốn tháng ba, cách nhau cả tháng. Gặp con số mơ hồ, nhãn phụ tiếng Việt là chỗ để đối chiếu, vì nhãn phụ phải ghi rõ theo cách đọc của người Việt.
Hai cụm từ cũng hay bị lẫn. "Hạn sử dụng" là mốc không nên dùng sau đó. "Sử dụng tốt nhất trước ngày" là mốc mà nhà sản xuất cam kết chất lượng tốt nhất, sau đó món ăn có thể kém giòn, kém thơm. Dù vậy, khi đem biếu thì nên coi hai cụm này như nhau: không ai muốn nhận một hộp bánh "vẫn ăn được nhưng đã qua thời điểm tốt nhất".
Một số món ghi hạn theo kiểu "dùng trong vòng bao nhiêu ngày sau khi mở". Mấy chữ này nằm ở mặt sau, rất nhỏ, nhưng lại quyết định chuyện có nên tặng hộp to hay không. Một lọ hạt cỡ lớn ghi dùng trong một tuần sau khi mở thì nhà neo người, nhà người già ăn không hết, mở ra rồi để ỉu.
Cuối cùng là mực in. Hạn dùng in phun trực tiếp lên vỏ hộp hoặc dập nổi trên nắp lon thường khó tẩy sửa. Hạn ghi bằng tem dán rời thì cần nhìn kỹ hơn, nhất là khi tem dán lệch, dán chồng hai lớp hoặc che mất một vùng có in chữ bên dưới.
Dấu hiệu nên đặt hộp quà xuống
Tem hạn dán đè lên chỗ đã in sẵn. Nếu bóc mép tem thấy bên dưới có con số khác, đó là dấu hiệu nghiêm trọng, không cần cân nhắc thêm.
Màng co phủ kín mà không có danh sách món kèm hạn. Không xem được hạn của từng món thì không biết được hạn của cả giỏ. Hỏi xin danh sách; không có thì thôi.
Nơ, thiệp, giấy trang trí dán đúng chỗ in hạn. Có khi chỉ là vô ý, nhưng gặp nhiều món trong một giỏ cùng bị che đúng chỗ đó thì khó tin là vô ý.
Hàng nhập không có nhãn phụ tiếng Việt. Không biết đơn vị nào nhập, không đọc được thành phần, không biết hỏi ai khi có chuyện. Món đó có thể vẫn ngon, nhưng không nên là quà.
Lon đồ hộp phồng, móp ở mép, gỉ ở đường ghép. Lon phồng là dấu hiệu bên trong có thể đã hỏng. Lon móp ở mép hoặc đường ghép làm hở mối kín. Loại bỏ, kể cả khi hạn còn xa.
Gói hạt, gói mứt đọng hơi nước hoặc chảy dầu. Hơi nước bên trong túi cho thấy hàng bị đóng khi còn nóng hoặc để chỗ ẩm. Dầu thấm ra giấy là hạt đã để lâu, dễ có mùi dầu cũ.
Món cần bảo quản lạnh nằm trong giỏ ở nhiệt độ phòng. Một số loại phô mai, sữa chua, xúc xích tươi, nước ép không qua tiệt trùng mà bày chung giỏ quà dưới đèn là đã sai từ đầu.
Chữ trên nhãn mờ, nhòe, khác màu giữa các hộp cùng loại. Cùng một mẫu hộp mà màu in, phông chữ khác nhau giữa hai cái liền kề thì nên hỏi lại nguồn hàng.
Kiểm một hộp quà trong năm phút trước khi đem biếu
Làm tại quầy hoặc ngay khi nhận hàng giao tới, đừng để đến hôm đi biếu mới mở xem.
- Chụp ảnh cả giỏ trước khi động vào. Để nếu phải đổi trả còn có bằng chứng tình trạng ban đầu.
- Liệt kê từng món ra giấy hoặc điện thoại. Ghi tên món và hạn dùng. Giỏ bảy món thì mất vài phút, đỡ phải nhớ.
- Khoanh ngày hết hạn sớm nhất. Đó là hạn của cả giỏ. So với ngày đi biếu cộng thêm một tháng.
- Kiểm bao bì từng món. Lon có phồng, móp không; túi có ẩm, rách, chảy dầu không; nắp chai có còn niêm không.
- Đọc nhãn phụ của hàng nhập. Đối chiếu ngày tháng với nhãn gốc, xem tên đơn vị nhập khẩu.
- Rút món không đạt ra và thay bằng món mình chắc chắn. Một giỏ ít món mà món nào cũng ổn tốt hơn giỏ đầy mà có một món hỏng.
Nếu đặt số lượng nhiều cho cả họ hàng, nên kiểm kỹ một giỏ mẫu rồi kiểm nhanh hạn dùng các giỏ còn lại, vì cùng một lô thường cùng nguồn hàng.
Những món ghi hạn dài nhưng nên dùng sớm
Hạt rang các loại. Hạn ghi có khi vài tháng, nhưng hạt rang để trong không khí ẩm đầu năm dễ ỉu và lên mùi dầu sớm hơn nhiều so với con số trên bao.
Mứt dẻo, mứt ướt. Đường giúp để lâu nhưng mứt ít đường theo kiểu mới thì ngắn ngày hơn hẳn, dễ lên men nếu nhà để chỗ nóng.
Lạp xưởng, thịt khô đóng gói. Ghi hạn tính theo điều kiện bảo quản chuẩn. Trong giỏ quà dưới đèn cửa hàng nóng, thời gian thực tế ngắn hơn.
Bánh quy bơ trong hộp thiếc. Hộp kín thì để được, nhưng mở rồi mà không đậy chặt thì vài ngày đã mềm, mất mùi bơ.
Trà mở gói. Trà khô bền, nhưng mở ra để gần bếp hoặc gần đồ có mùi mạnh thì hút mùi rất nhanh.
Cà phê rang xay. Bột cà phê xay sẵn mất mùi thơm khá nhanh sau khi mở. Biếu nhà ít người uống thì chọn gói nhỏ.
Nước ép đóng chai. Một số loại ghi hạn ngắn và phải để lạnh sau khi mở. Nhiều giỏ quà cho vào cho đẹp mà người nhận để tận tháng sau.
Sô-cô-la. Trời nóng ở miền Nam dễ làm sô-cô-la chảy rồi đông lại, mặt trắng mốc đường. Vẫn đúng hạn nhưng nhìn không còn là quà.
Câu hỏi thường gặp
Hộp quà ghi hạn trên vỏ hộp có tin được không?
Chỉ tin được khi vỏ hộp là bao bì gốc của một sản phẩm duy nhất, ví dụ hộp bánh quy. Với hộp quà gom nhiều món, con số trên vỏ chỉ có giá trị khi khớp với hạn ngắn nhất của các món bên trong. Cách chắc nhất vẫn là xem nhãn từng món.
Hàng nhập không có nhãn phụ tiếng Việt có phải hàng giả không?
Không hẳn, nhưng đó là hàng không rõ đường vào chính thức, không có đơn vị nào chịu trách nhiệm tại Việt Nam. Khi có sự cố thì không biết hỏi ai. Làm quà thì nên tránh.
Còn hạn một tháng thì có nên đem biếu không?
Tuỳ món và tuỳ người nhận. Với trà, rượu, đồ hộp thì một tháng vẫn ổn nếu người nhận dùng ngay. Với nhà nhận nhiều quà, món còn hạn ngắn thường bị để quên tới quá hạn, nên chọn món còn hạn dài hơn.
Lon đồ hộp móp nhẹ có ăn được không?
Móp nhẹ ở thân lon thường không ảnh hưởng, nhưng móp ở mép, đường ghép hoặc lon bị phồng thì nên bỏ. Làm quà thì đừng dùng lon móp, dù móp ở đâu.
Có cách nào kiểm giỏ quà đặt online trước khi nó tới tay người nhận?
Yêu cầu nơi bán gửi ảnh chụp từng món kèm mặt in hạn dùng trước khi đóng giỏ và giao. Nơi bán từ chối chuyện đơn giản này thì nên đổi chỗ đặt.
