Giỏ quà Tết trông cân đối khi có một món chính đủ nổi để người nhận nhớ, hai đến bốn món đi kèm cùng một tinh thần với món chính, và vài món nền nhỏ để lấp chỗ trống. Chọn món chính trước, các món sau xoay quanh nó; làm ngược lại là giỏ thành một tủ tạp hoá thu nhỏ.
Phần lớn giỏ quà trông "lộn xộn" không phải vì món dở mà vì mỗi món kéo một hướng: hộp trà sang trọng đứng cạnh gói kẹo dẻo hoạt hình, chai rượu cạnh hũ chà bông, ba tông màu đỏ chói khác nhau. Người nhận không gọi tên được cảm giác đó, nhưng họ thấy giỏ thiếu chăm chút.
Dưới đây là cách nghĩ theo ba lớp, cộng với mấy nguyên tắc về màu, độ cao và khẩu vị mà người lo quà lâu năm hay dùng.
Món chính: thứ người nhận nhớ sau khi mở giỏ
Món chính là món mình muốn người nhận kể lại: "năm nay bên ấy biếu hộp trà ngon lắm". Nó thường là món có giá trị cao nhất giỏ, nhưng không bắt buộc phải đắt nhất. Một hũ nước mắm cốt ngon từ vùng biển quen, một hộp trà Thái Nguyên loại tốt, một gói cà phê Tây Nguyên rang mộc đều có thể làm món chính nếu người nhận thích.
Chọn món chính theo người nhận, không theo món đang hot. Ông thích trà thì món chính là trà, đừng cố nhét hộp bánh nhập cho trông sang. Nhà có nhiều trẻ con thì món chính có thể là một hộp bánh ngon cả nhà cùng ăn. Người ở xa quê thì đặc sản quê họ là món chính có sức nặng nhất.
Mỗi giỏ chỉ nên có một món chính. Hai món chính cùng nổi bật, ví dụ hộp sâm và chai rượu ngoại, làm giỏ mất trọng tâm và thường đẩy giỏ lên mức giá khó chịu cho cả người tặng lẫn người nhận.
Món chính cũng quyết định kích cỡ và kiểu vỏ giỏ. Hộp trà vuông vức hợp với hộp giấy cứng; chai nước mắm, hũ mật ong cao hợp với giỏ có thành; bánh chưng, giò lụa thì hợp làn tre có lót lá. Chọn vỏ trước rồi mới tìm món nhét cho vừa là đi ngược.
Món đi kèm: cùng một câu chuyện với món chính
Trà đi với bánh ít ngọt và hạt. Giỏ trà nên có thêm hộp bánh khô, mứt gừng hoặc hạt sen sấy, đúng kiểu bày bàn trà ngày Tết.
Cà phê đi với bánh quy bơ và đường thốt nốt. Người uống cà phê sáng sẽ dùng hết các món này trong tuần đầu năm.
Nước mắm đi với gia vị bếp. Muối ớt, tiêu hạt, hũ tỏi ngâm hợp với giỏ "nhà bếp" cho các bà, các mẹ hay nấu nướng.
Đặc sản một vùng đi với đặc sản cùng vùng. Giỏ miền Tây có bánh pía, kẹo dừa, mắm; giỏ Tây Bắc có trà, mật ong, hạt dổi; đừng trộn ba miền vào một giỏ nhỏ.
Rượu đi với đồ nhắm khô. Nếu chắc chắn người nhận uống, kèm khô cá, hạt rang, đừng kèm bánh ngọt kem bơ.
Bánh chưng, giò đi với dưa hành, củ kiệu. Giỏ đồ ăn Tết truyền thống nên đủ bộ để nhà nhận dọn được một mâm.
Hai đến bốn món là đủ. Nhiều hơn thế các món bắt đầu giẫm lên nhau, giỏ to ra mà không ngon thêm.
Mỗi món đi kèm phải dùng được. Hỏi mình: nhà này có dùng món đó không, hay nó sẽ nằm trong tủ tới Tết năm sau?
Món nền: nhỏ, rẻ, nhưng đừng thành rác
Món nền để lấp khe và tạo nhịp. Gói kẹo gừng, túi mứt nhỏ, gói hạt dưa giúp giỏ không bị lộ khoảng trống giữa món lớn.
Chọn món nền cùng tông màu với giỏ. Gói nhỏ màu sắc lung tung là thứ làm giỏ rối mắt nhất.
Ưu tiên món nền dùng được ngay. Mứt, kẹo, hạt có thể bày bàn tiếp khách ngay ngày đầu.
Không dùng món nền không nhãn. Gói nhỏ không ghi hạn dùng, không ghi nơi sản xuất thì bỏ, dù rẻ.
Không quá ba bốn món nền. Món nền nhiều quá là đúng kiểu giỏ độn mình hay chê.
Thiệp chúc viết tay là món nền giá trị nhất. Một tấm thiệp vài dòng viết tay đáng nhớ hơn một gói kẹo.
Một cành hoa khô hay nhánh lá nhỏ. Thay cho hoa vải, nơ nhựa to; nhìn tự nhiên và không chiếm chỗ.
Không thêm món chỉ để "cho đủ số". Giỏ năm món tốt hơn giỏ chín món mà bốn món là đồ lấp chỗ.
Một vài cách phối theo chủ đề
Các chủ đề dưới đây chỉ là khung gợi ý; món cụ thể đổi theo khẩu vị nhà nhận và đặc sản mình mua được ở chỗ quen.
| Chủ đề giỏ | Món chính | Món đi kèm | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Bàn trà ngày Tết | Một hộp trà ngon | Mứt gừng, hạt sen sấy, bánh khô ít ngọt | Ông bà, thầy cô, người lớn tuổi |
| Bữa sáng đầu năm | Cà phê rang mộc | Bánh quy bơ, mật ong, hạt | Gia đình trẻ, đồng nghiệp |
| Gian bếp nhà mình | Nước mắm ngon | Muối, tiêu, gia vị khô | Các bà nội trợ, nhà hay nấu |
| Một vùng quê | Đặc sản tiêu biểu vùng đó | Hai ba đặc sản khô cùng vùng | Người xa quê, người thích khám phá |
| Mâm cỗ Tết | Bánh chưng hoặc bánh tét | Giò, dưa hành, củ kiệu | Nhà ít người, người ở trọ đón Tết xa nhà |
Chủ đề "mâm cỗ" có đồ tươi nên chỉ hợp khi trao tay trong vài ngày và người nhận ở gần; đi xa thì chọn chủ đề toàn đồ khô.
Cân màu sắc, độ cao và khẩu vị
Màu: chọn một tông chủ đạo, thường là đỏ hoặc vàng ngày Tết, và một tông phụ trung tính như kraft nâu hay trắng kem. Bao bì các món không cần cùng màu, nhưng khi đặt cạnh nhau không nên có ba sắc đỏ khác nhau tranh nhau. Món nào bao bì quá chói, đặt ở phía sau hoặc bên hông.
Độ cao: xếp từ thấp lên cao theo hướng nhìn, món cao nhất ở sau hoặc chính giữa, món thấp phía trước. Món chính nên ở vị trí đầu tiên mắt chạm vào khi nhìn giỏ, không bị món đi kèm che mất. Khi tất cả các món cao gần bằng nhau, giỏ trông như một hộp đóng gói, thiếu điểm nhấn.
Khẩu vị: giỏ quá ngọt là lỗi rất phổ biến, vì bánh, kẹo, mứt là những món dễ mua nhất. Cân lại bằng một món mặn, một món thanh như trà hoặc hạt, và nghĩ tới người trong nhà nhận có ai đang kiêng đường, kiêng muối. Người có bệnh nền thì nên hỏi khéo người nhà họ trước, hoặc chọn món an toàn như trà, hạt không tẩm.
Cuối cùng là cân nặng: một giỏ quà toàn chai lọ thuỷ tinh sẽ nặng tay người xách, dễ vỡ khi chở xe máy. Nếu phải mang đi xa hay đi nhiều nhà trong một buổi, bớt một món chai lọ và thay bằng đồ đóng hộp giấy.
Lỗi phối món hay gặp
Trộn quá nhiều vùng miền. Một giỏ có cả bánh pía, mứt Huế, trà Thái Nguyên, kẹo dừa thành ra không có câu chuyện nào.
Hai món chính tranh nhau. Hộp sâm cạnh chai rượu ngoại, người nhận không biết nên chú ý cái nào.
Toàn món ngọt. Bánh, kẹo, mứt, nước ngọt; nhà có người lớn tuổi gần như không dùng được.
Món tươi lẫn món khô. Giò, bánh chưng đặt cạnh hộp bánh nhập dễ làm ám mùi và ẩm.
Món cao chắn món chính. Chai rượu dựng giữa làm hộp trà ngon bị khuất.
Bao bì quá nhiều chữ to. Giỏ trông như kệ khuyến mãi; chọn bao bì tối giản khi có thể.
Không tính người nhận kiêng gì. Rượu cho nhà không uống, đồ mặn cho người đang ăn nhạt vì bệnh.
Nhét thêm món vì còn chỗ. Còn chỗ thì đổi vỏ nhỏ hơn, đừng mua thêm món cho đầy.
Câu hỏi thường gặp
Giỏ quà Tết nên có bao nhiêu món?
Thường từ năm đến tám món là vừa: một món chính, hai đến bốn món đi kèm và vài món nền nhỏ. Ít món mà món nào cũng chắc vẫn tốt hơn nhiều món lấp chỗ.
Món chính trong giỏ quà nên là gì?
Là món người nhận thích và sẽ dùng thật, thường có giá trị cao nhất giỏ nhưng không bắt buộc đắt nhất. Trà ngon, cà phê, nước mắm, đặc sản quê đều có thể làm món chính.
Có nên cho cả đồ khô và đồ tươi vào một giỏ?
Chỉ khi trao tay trong vài ngày và người nhận ở gần. Đồ tươi như giò, bánh chưng dễ ám mùi, đổ ẩm sang đồ khô, nên tốt nhất tách riêng hoặc làm giỏ đồ tươi riêng.
Giỏ quà Tết nên chọn tông màu nào?
Đỏ hoặc vàng làm tông chủ đạo, kèm một tông trung tính như nâu kraft hay trắng kem. Quan trọng là tránh nhiều sắc đỏ khác nhau cạnh nhau làm rối mắt.
Làm giỏ cho người kiêng đường thì phối thế nào?
Lấy trà, hạt không tẩm, gia vị, đồ khô mặn nhẹ làm chủ, bỏ bánh kẹo mứt. Với người có bệnh nền, nên hỏi người nhà họ để biết món gì không phù hợp, hoặc chọn quà không phải đồ ăn.
Thêm thiệp vào giỏ quà có cần thiết không?
Không bắt buộc nhưng rất nên. Vài dòng viết tay, gọi đúng tên người nhận, làm giỏ có dấu ấn riêng mà không món nào thay được.
