Anh chị em nên góp chung cho một món lớn bố mẹ thật sự cần, như sửa nhà vệ sinh, thay cái giường, đưa bố mẹ đi khám, còn quà nhỏ thì mỗi người tự lo theo ý mình. Chia theo khả năng chứ không chia đều tuyệt đối, nói rõ con số từ đầu và để một người cầm việc là cách đỡ va chạm nhất.
Chuyện góp tiền trong nhà nghe thì đơn giản, nhưng nhiều gia đình vì nó mà Tết nào cũng có người im lặng. Người góp nhiều thấy thiệt, người góp ít thấy bị coi thường, người cầm tiền thì bị nghi.
Bài này đi qua khi nào nên góp chung, cách chia, cách làm cho minh bạch, và cách xử lý những chỗ khó như thu nhập chênh lệch hay ý kiến của dâu rể.
Khi nào góp chung tốt hơn mỗi người một món?
Góp chung hợp với món lớn mà một người khó lo một mình: sửa lại nhà vệ sinh cho có tay vịn, thay cái giường cũ, lắp máy nước nóng, đưa bố mẹ đi khám tổng quát, một chuyến đi xa cho bố mẹ. Những món này nếu mỗi người tự mua một thứ nhỏ thì không bao giờ thành.
Góp chung cũng tránh cảnh trùng quà. Ba người con cùng mua giỏ bánh kẹo, hai người cùng mua áo ấm, bố mẹ nhận cả đống đồ giống nhau trong khi cái cần thì không ai mua. Ngồi lại bàn trước là cách đơn giản nhất để tránh.
Ngược lại, quà nhỏ thì nên để mỗi người tự lo. Quà Tết còn là cách mỗi người con nói chuyện riêng với bố mẹ: con gái biết mẹ thích chiếc khăn màu gì, con trai út nhớ bố hay uống loại trà nào. Gom hết vào một quỹ chung thì mất phần riêng tư đó.
Cách nhiều nhà làm là kết hợp: một món lớn góp chung, kèm quà nhỏ từng người. Bố mẹ vừa có thứ cần, vừa có thứ để nhớ từng đứa con.
Các bước góp chung cho gọn
Làm sớm, tốt nhất trước Tết một hai tháng, để có thời gian mua, sửa, lắp.
- Chọn món bằng cách hỏi và quan sát. Một người về thăm nhà để ý xem bố mẹ thiếu gì, hoặc hỏi thẳng bố mẹ. Món chọn phải là thứ bố mẹ cần, không phải thứ anh chị em thích.
- Ước tính chi phí có dư. Lấy hai ba báo giá, cộng thêm phần phát sinh. Thiếu tiền giữa chừng là lúc dễ cãi nhau nhất.
- Thống nhất cách chia. Chia đều, chia theo khả năng, hay người khá hơn góp nhiều hơn: nói rõ con số của từng người, nhắn vào nhóm chung.
- Cử một người cầm việc. Thường là người ở gần bố mẹ hoặc người cẩn thận nhất. Người đó lo mua, gọi thợ, nhận hàng.
- Giữ hoá đơn, báo lại trong nhóm. Chụp hoá đơn gửi vào nhóm, ghi số tiền còn dư hay thiếu. Minh bạch giúp người cầm việc khỏi bị nghi.
- Trao quà cùng nhau. Nếu được, cả nhà cùng có mặt hoặc gọi video; nói rõ đây là quà của tất cả các con.
Chia tiền khi thu nhập chênh nhau
Chia theo khả năng, không theo đầu người. Người khá hơn góp nhiều hơn là chuyện bình thường trong nhiều gia đình; điều quan trọng là được thống nhất chứ không bị áp.
Đừng ép người đang khó khăn. Anh em mới mất việc, mới sinh con, đang trả nợ thì có quyền góp ít hoặc góp bằng công.
Góp bằng công cũng là góp. Người không có tiền nhiều thì lo đưa đón, ở lại chăm bố mẹ mấy ngày, dọn dẹp, sửa sang. Nên tính phần này như một phần đóng góp.
Người góp nhiều đừng nhắc đi nhắc lại. Nhắc nhiều làm người khác thấy bị nợ ơn, lâu dần thành khoảng cách.
Không đem ra so trước mặt bố mẹ. Bố mẹ biết ai góp bao nhiêu thường chỉ thêm khổ tâm; nói là quà của các con là đủ.
Giữ sự riêng tư khi cần. Có người không muốn cả nhà biết mình góp ít vì đang khó; người cầm việc nên tế nhị.
Xem lại mỗi năm. Hoàn cảnh thay đổi; năm nay người này khá, năm sau người khác khá hơn. Đừng cố định một tỷ lệ mãi.
Khi có dâu, rể tham gia
Dâu rể là người trong nhà, nhưng tiền là chuyện của từng gia đình nhỏ. Mỗi cặp vợ chồng tự bàn với nhau phần góp, rồi mới đưa con số ra nhóm chung.
Đừng để dâu rể phải đứng giữa. Người con ruột nên là người nói chuyện tiền với anh chị em mình.
Tính đến bên nội ngoại của dâu rể. Họ cũng có bố mẹ bên kia phải lo; góp quá nhiều cho bên này dễ làm bên kia thiệt.
Nhóm chat chung nên tách khỏi nhóm gia đình rộng. Bàn chuyện tiền trong nhóm có cả cô dì chú bác là dễ thành chuyện to.
Ghi nhận phần của dâu rể. Khi trao quà, nhắc rằng có cả phần của các con dâu, con rể; bố mẹ nghe vậy vui hơn.
Không ép theo nếp nhà mình. Dâu rể lớn lên ở gia đình có cách góp khác; giải thích, đừng áp.
Nếu có bất đồng, để sau Tết. Chuyện tiền bạc chưa xong thì tạm gác, đừng mang vào bữa cơm ngày Tết.
Những tình huống dễ va chạm và cách gỡ
Tình huống phổ biến nhất là người ở gần bố mẹ gánh nhiều hơn mà không được tính. Người con sống cùng bố mẹ lo cơm nước cả năm, đưa đi khám, trông nhà; tới Tết lại được yêu cầu góp ngang người ở xa. Nhiều gia đình đã gỡ bằng cách tính công chăm sóc thường ngày như một phần đóng góp, và người ở xa góp tiền nhiều hơn.
Tình huống thứ hai là món quà bị bố mẹ từ chối. Góp tiền sửa nhà mà bố không cho đụng vào, mua giường mới mà mẹ không chịu bỏ giường cũ. Cách tránh là hỏi bố mẹ trước, và để bố mẹ được chọn trong vài phương án, đừng làm bất ngờ với món lớn.
Tình huống thứ ba là có người không góp mà vẫn muốn đứng tên. Chuyện này khó nói. Thường người cầm việc nên trao đổi riêng, nhẹ nhàng, chứ không công khai trong nhóm. Quà vẫn có thể ghi là của tất cả các con, vì bố mẹ cần sự êm ấm hơn sự sòng phẳng.
Và nếu đã từng có va chạm vì tiền, có thể đổi cách: mỗi người tự lo quà riêng, chỉ góp chung khi có việc thật lớn. Không có công thức nào đúng cho mọi nhà, chỉ có cách nào giữ được không khí Tết.
Câu hỏi thường gặp
Anh chị em có nên chia đều tiền quà Tết cho bố mẹ?
Không nhất thiết. Nhiều gia đình chia theo khả năng, người khá hơn góp nhiều hơn, người khó khăn góp ít hoặc góp bằng công chăm sóc. Điều quan trọng là thống nhất rõ từ đầu và không đem ra so sánh trước mặt bố mẹ.
Nên góp chung mua món gì cho bố mẹ?
Những món lớn bố mẹ thật sự cần mà một người khó lo hết, như sửa nhà vệ sinh có tay vịn, thay giường, lắp máy nước nóng, đưa bố mẹ đi khám tổng quát. Nên hỏi bố mẹ trước khi quyết.
Ai nên giữ tiền quỹ quà Tết chung?
Thường là người ở gần bố mẹ hoặc người cẩn thận nhất trong nhà. Người đó nên chụp hoá đơn và báo lại số tiền đã chi, còn dư hay thiếu, để mọi người yên tâm.
Người ở cùng bố mẹ có phải góp tiền như người ở xa?
Nhiều gia đình tính công chăm sóc hằng ngày của người ở cùng bố mẹ như một phần đóng góp, nên người ở xa góp tiền nhiều hơn. Cách chia nên được cả nhà đồng ý.
Góp chung rồi có cần quà riêng nữa không?
Không bắt buộc, nhưng một món quà nhỏ riêng của từng người con giúp bố mẹ cảm nhận được sự quan tâm của mỗi đứa. Món nhỏ thôi, như chiếc khăn hay gói trà bố mẹ thích.
Bất đồng chuyện tiền quà Tết thì xử lý sao?
Trao đổi riêng, tránh nói trong nhóm đông người hay trong bữa cơm ngày Tết. Nếu chưa thống nhất được, mỗi người tự lo quà riêng năm nay và bàn lại sau.
