Đặc sản làm quà hỏng vì năm lý do: ẩm, ôi dầu, ám mùi, rò rỉ và nóng. Mỗi nhóm món sợ một thứ khác nhau, nên cách bảo quản cũng khác: trà, bánh, kẹo sợ ẩm; hạt sợ ôi; mắm, khô cá phải cách ly mùi; nước mắm, mật ong phải chống rò; lạp xưởng, khô cá cần mát. Hút chân không hợp với khô cá, lạp xưởng nhưng sẽ ép nát bánh mềm.
Người lo quà Tết nhiều năm đều có ít nhất một lần mở hộp ra thấy trà ám mùi khô mực, hay cả thùng hàng loang nước mắm. Món đặc sản thì đúng, mua chỗ đúng, chỉ hỏng ở khâu cuối cùng. Bài này là cách chia nhóm và đóng gói để quà tới tay người nhận vẫn nguyên như lúc mua.
Chia đặc sản theo nhóm bảo quản
Trước khi đóng hộp, xếp các món vào từng nhóm. Món cùng nhóm đóng chung được; khác nhóm thì phải tách.
| Nhóm | Ví dụ | Sợ gì | Cách giữ |
|---|---|---|---|
| Khô, giòn | Trà, cà phê, bánh tráng, kẹo cu đơ, miến | Ẩm, mùi lạ | Túi kín, gói hút ẩm, để xa món mùi mạnh |
| Nhiều dầu | Hạt điều, mắc ca, hạt dẻ, đậu phộng | Ôi dầu, nóng | Hũ kín, nơi mát, mua gần ngày dùng |
| Nhiều đường | Kẹo dừa, mứt, ô mai, mè xửng, đường thốt nốt | Ẩm, chảy nước, kiến | Hộp kín, tránh nóng |
| Bánh có nhân | Bánh pía, bánh đậu xanh | Nóng, ẩm, mốc | Nơi mát, không ép, dùng sớm |
| Mùi mạnh | Mắm, khô mực, khô cá, mắc khén | Rò mùi sang món khác | Hút chân không, túi hai lớp, để riêng |
| Chất lỏng | Nước mắm, mật ong, rượu | Vỡ, rò rỉ | Chai kín, quấn màng, dựng đứng, đệm chống sốc |
| Thịt, cá khô | Lạp xưởng, thịt gác bếp, khô cá | Nóng, mốc, chảy mỡ | Hút chân không, để mát, cất tủ lạnh khi tới |
| Tươi, cần lạnh | Giò chả, nem, tré, trái cây mềm | Mọi thứ | Chỉ biếu gần, đưa tận tay |
Nhóm cuối cùng gần như không nên đi chung với bất kỳ nhóm nào khác trong một hộp quà gửi xa.
Ám mùi: lỗi hay gặp nhất mà ít ai đề phòng
Trà, cà phê, bánh quy và cả gạo đều hút mùi rất mạnh. Một gói khô mực, một hũ mắm ruốc dù đã đậy nắp, đặt chung hộp với gói trà vài ngày là đủ để trà mang mùi biển. Người nhận pha ấm trà đầu năm, mùi lạ bốc lên, món quà coi như hỏng.
Cách chặn là cách ly ở cả hai phía. Món mùi mạnh phải hút chân không hoặc bỏ túi kín hai lớp, rồi để riêng một hộp. Món hút mùi như trà, cà phê cũng nên ở trong túi kín, có khoá kéo hoặc hàn miệng. Hai lớp chắn tốt hơn một lớp.
Hộp giấy, giấy lót, rơm giấy cũng hút mùi. Nếu hộp quà từng đựng món có mùi, đừng dùng lại cho trà. Giỏ mây, giỏ tre mới đôi khi cũng có mùi riêng; phơi thoáng vài ngày trước khi dùng.
Khi gửi quà về quê hay ra nước ngoài theo thùng lớn, xếp món mùi mạnh ở một thùng riêng. Chi phí thêm một thùng nhỏ không đáng gì so với việc cả lô quà bị ám mùi.
Hút chân không: khi nào nên, khi nào không
Hút chân không là cách giữ đặc sản rất tốt vì rút bớt không khí, làm chậm ôi, mốc và chặn mùi. Nhiều cửa hàng đặc sản và cả máy hút chân không gia đình làm được việc này. Nhưng không phải món nào cũng hợp.
Hợp nhất là khô cá, khô mực, lạp xưởng, thịt gác bếp, tiêu, hạt đã rang. Những món này cứng, chịu được lực ép, và hưởng lợi rõ từ việc bớt không khí.
Không hợp là bánh mềm, bánh pía, bánh cốm, mứt dẻo, hồng sấy dẻo. Lực hút ép bẹp bánh, làm nhân trào ra hoặc dính bết. Với các món này, dùng hộp cứng kín, gói hút ẩm và để nơi mát.
Cũng cần nhớ: hút chân không không thay được tủ lạnh. Món cần lạnh như giò chả, nem chua, lạp xưởng tươi dù hút chân không vẫn phải giữ lạnh. Đừng để lớp túi bóng tạo cảm giác an toàn giả.
Đóng gói chất lỏng để không rò rỉ
Một chai nước mắm vỡ có thể làm hỏng cả thùng quà và gây phiền cho người vận chuyển. Làm đủ các bước sau.
- Kiểm nắp chai. Vặn chặt, quấn băng keo quanh nắp hoặc màng co quanh cổ chai.
- Bọc chai bằng túi nilon kín. Buộc hoặc hàn miệng túi; nếu chai rò, nước còn nằm trong túi.
- Thêm lớp đệm chống sốc. Màng bong bóng, giấy vụn, hoặc khay xốp định vị.
- Đặt dựng đứng, ghi chiều trên dưới. Ghi rõ ngoài thùng chiều đặt và chữ "dễ vỡ".
- Chèn kín khoảng trống. Chai không được lắc lư trong thùng.
- Đóng riêng một thùng nếu có nhiều chai. Tách khỏi bánh kẹo, trà.
- Hỏi đơn vị vận chuyển trước. Nhiều nơi có quy định riêng với chất lỏng, nước mắm, rượu; gửi đi nước ngoài thì càng phải hỏi kỹ.
Mẹo giữ quà đặc sản tươi ngon tới tay người nhận
Mua gần ngày tặng. Hạt, bánh, cà phê ngon nhất khi mới; mua quá sớm rồi cất là tự cắt bớt hạn dùng.
Dùng gói hút ẩm đúng loại. Chọn gói hút ẩm dành cho thực phẩm, đặt trong hộp, không xé ra trộn vào món ăn.
Tránh nắng, tránh gần bếp. Hộp quà để trên nóc tủ lạnh, gần bếp hay cạnh cửa sổ nắng sẽ nóng hơn mình nghĩ.
Ghi nhãn cho món tự chia. Món chia từ túi lớn sang túi nhỏ thì ghi tên, ngày mua, hạn dùng của bao bì gốc.
Không chia nhỏ món cần nhãn gốc. Món giá trị cao như yến, sâm, mật ong quý nên giữ bao bì gốc để người nhận biết nguồn.
Xếp nặng dưới, nhẹ trên. Chai, hũ ở đáy; bánh, kẹo, trà ở trên.
Dặn người nhận cách cất. Một dòng ghi chú "lạp xưởng cất ngăn mát", "mở ra dùng trong ít ngày" giúp họ khỏi đoán.
Kiểm lại trước khi trao. Mở hộp nhìn một lượt: có món nào chảy nước, phồng túi, đổi màu không.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao trà làm quà hay bị ám mùi?
Trà hút mùi rất mạnh từ món xung quanh như khô mực, mắm, gia vị. Chỉ vài ngày chung hộp là đủ để trà mang mùi lạ. Cách chặn là để trà trong túi kín và tách hẳn món mùi mạnh ra hộp riêng.
Bánh pía có nên hút chân không không?
Không nên, vì lực hút sẽ ép bẹp vỏ và nhân bánh. Nên để bánh trong hộp cứng kín, kèm gói hút ẩm, đặt nơi mát. Dùng trong hạn ghi trên bao bì.
Đóng gói nước mắm gửi đi xa thế nào cho an toàn?
Quấn kín nắp, bọc chai trong túi nilon hàn miệng, thêm lớp chống sốc, đặt dựng đứng và ghi dễ vỡ. Nên đóng riêng thùng và hỏi trước quy định của đơn vị vận chuyển.
Hút chân không có thay được bảo quản lạnh không?
Không. Hút chân không giúp chậm ôi và chặn mùi, nhưng món cần lạnh như giò chả, nem, lạp xưởng tươi vẫn phải giữ lạnh. Đừng coi lớp túi kín là đủ an toàn.
Gói hút ẩm có an toàn khi để chung thực phẩm?
Chọn loại gói hút ẩm dành cho thực phẩm và để nguyên gói trong hộp, không xé ra. Đặt ở chỗ dễ thấy và ghi chú để trẻ nhỏ không cho vào miệng.
Hạt điều, mắc ca để lâu bị hôi là vì sao?
Hạt nhiều dầu, gặp không khí và nhiệt độ cao sẽ bị ôi. Nên mua gần ngày dùng, chọn loại đóng hũ hoặc túi kín, cất nơi mát. Hạt đã có mùi lạ thì không nên dùng nữa.
