Bảng tra quà thực phẩm Tết theo nhóm món: rủi ro và cách giữ

Mỗi nhóm quà thực phẩm Tết có một rủi ro chính riêng: đồ chế biến sẵn sợ nóng, đồ khô sợ ẩm, bánh mứt sợ hàng trôi nổi, đồ hộp sợ móp phồng, rượu sợ giả, đồ bổ sợ quảng cáo sai. Nắm được rủi ro chính của từng nhóm thì biết phải kiểm gì khi mua và giữ thế nào trên đường đi biếu.

Người lo quà Tết cho cả nhà, cả công ty thường mua nhiều nhóm món cùng lúc, mỗi nhóm một nơi bán. Không ai nhớ hết từng mẹo cho từng món. Thứ cần là một bảng tra, mở ra là thấy nhóm này phải để ý cái gì.

Bài này là bảng tra đó, kèm cách dùng bảng trong một mùa Tết thật: từ lúc lên danh sách, đi mua, tới lúc mang quà ra xe và trao tận tay.

Bảng tra chính: rủi ro, cách kiểm, cách giữ theo nhóm

Bảng xếp từ nhóm nhạy cảm nhất tới nhóm bền nhất. Cột "Cách giữ" là cách giữ từ lúc mua tới lúc trao, không phải sau khi người nhận đã cất.

Cùng một giỏ quà mà gom nhóm nhạy cảm nhất với nhóm bền nhất thì cả giỏ phải giữ theo điều kiện của nhóm nhạy cảm nhất.

Dùng bảng thế nào khi lên danh sách quà

Bước đầu là chia danh sách người nhận theo khoảng cách và thời điểm trao. Quà trao trong thành phố trong một hai ngày thì nhóm đồ tươi, đồ chế biến vẫn được. Quà phải chở về quê, chờ vài ngày mới trao thì nên dồn về các nhóm bền: đồ khô đóng gói, trà, đồ hộp, bánh kẹo có hạn dài.

Bước thứ hai là xem người nhận. Nhà có trẻ nhỏ thì bỏ hạt nguyên, kẹo cứng, đồ có cồn; lý do và các món thay thế có trong bài bánh kẹo Tết an toàn cho trẻ nhỏ. Nhà có người già, người bệnh thì giảm ngọt, mặn, đồ bổ chưa hỏi bác sĩ.

Bước thứ ba là gom theo nơi mua. Đồ chế biến mua ở cơ sở quen, đồ khô mua ở nơi có nhãn, rượu mua ở nơi có nhãn phụ và hoá đơn. Một vòng đi mua theo nhóm tiết kiệm thời gian hơn nhiều so với mua lẫn lộn ở một chợ.

Bước cuối là lịch. Nhóm bền mua trước, nhóm nhạy cảm mua sát ngày. Nhiều người mua hết một lần cho xong, rồi giò chả, bánh tươi nằm trong nhà nóng cả tuần trước khi đem đi biếu.

Nhóm đồ chế biến sẵn và bánh tươi: nhạy nhất

Mua sát ngày trao. Giò chả, thịt nguội, bánh tươi nên mua một hai ngày trước khi trao, không mua từ đầu tuần.

Hỏi ngày làm, không chỉ hạn dùng. Đồ làm thủ công thường không in hạn dùng; ngày làm là thông tin quan trọng nhất.

Giữ mát suốt đường đi. Túi giữ nhiệt, đá khô hoặc đá gel nếu đi xa. Cốp xe dưới nắng là chỗ tệ nhất.

Không để chung với đồ khô có mùi mạnh. Giò chả dễ hút mùi, đồ khô dễ ẩm vì hơi nước từ đồ tươi.

Nói rõ với người nhận cách giữ. Món phải để lạnh thì nói ngay lúc trao, đừng để người ta đặt chung với giỏ trái cây ở phòng khách.

Đừng mang đồ tươi đi biếu đường dài. Nếu phải gửi về quê thì đặt người ở gần mua tại chỗ sẽ an toàn hơn.

Bánh có kem: chỉ mang khi trao ngay. Đây là món hỏng nhanh nhất, không nên đi kèm giỏ quà chuyển qua nhiều nơi.

Nhóm đồ khô, bánh mứt, hạt: sợ ẩm và sợ hàng trôi nổi

Chọn hàng đóng gói có nhãn. Hàng bán cân có thể ngon, nhưng làm quà thì nhãn rõ là thứ bảo vệ cả người tặng.

Nếm trước khi mua số lượng nhiều. Một hạt điều, một miếng mứt cho biết ngay hàng mới hay hàng tồn rang lại.

Màu tự nhiên, không đều tăm tắp. Đồ khô và mứt có màu quá rực, quá đều thường đã qua nhuộm hoặc xông.

Gói nhỏ hơn gói to. Gói nhỏ ít bị ỉu sau khi mở, người nhận dùng hết khi còn ngon.

Giữ kín, tránh nồm ẩm. Miền Bắc tháng Chạp tháng Giêng hay có nồm; đồ khô để hở vài ngày là ỉu, mốc.

Tách khỏi đồ tươi trong cùng một giỏ. Hơi nước từ trái cây, đồ tươi làm đồ khô ẩm nhanh.

Đọc thành phần với người dị ứng. Đậu phộng, hạt cây, mè, sữa có mặt trong rất nhiều bánh mứt.

Rượu và đồ bổ: hai nhóm đắt tiền, rủi ro không nằm ở chỗ hỏng

Rượu ít khi hỏng, đồ bổ đóng hộp cũng hạn dài, nhưng hai nhóm này lại là nhóm rủi ro cao theo kiểu khác: hàng giả và lời quảng cáo sai. Giá trị cao nên đáng để làm giả; người nhận thì thường tin món đắt tiền là món thật.

Rượu nên mua ở nơi có hoá đơn, có nhãn phụ tiếng Việt, niêm còn nguyên. Rượu không rõ nguồn, rượu ngâm bán trôi nổi có nguy cơ ngộ độc methanol, một dạng ngộ độc rất nguy hiểm. Rượu cũng chỉ dành cho người trưởng thành; không tặng, không mời người dưới 18 tuổi, và nhắc uống có trách nhiệm, không lái xe sau khi uống.

Sâm, yến, đông trùng hạ thảo, viên uống thì nên kiểm nguồn như rượu, đồng thời giữ lời khi trao. Không nói "cái này chữa được bệnh của bác", vì đó không phải thuốc. Người nhận đang dùng thuốc điều trị thì nên hỏi bác sĩ trước khi dùng.

Hai nhóm này cũng là nhóm hay bị bán dưới mác "xách tay". Những chỗ cần soi kỹ với hàng xách tay, từ ảnh vali tới giá rẻ bất thường, có trong bài hàng xách tay làm quà Tết.

Trái cây và đồ hộp: hai nhóm dễ hỏng vì va đập

Trái cây chín vừa, không chín nẫu. Quà trao sau vài ngày nên chọn quả hơi xanh, để người nhận bày mâm và ăn dần.

Lót mềm, xếp quả nặng ở dưới. Bưởi, dưa dưới cùng, quả mềm ở trên. Va đập làm dập quả, quả dập hỏng lan sang quả bên cạnh.

Tránh nắng, tránh cốp xe nóng. Trái cây trong cốp xe dưới nắng vài giờ là chín nhanh và mất tươi.

Rửa kỹ, gọt vỏ khi ăn. Nhắc người nhận, nhất là với trái cây nhập không rõ cách bảo quản.

Đồ hộp: kiểm mép và nắp. Lon móp ở mép, đường ghép hoặc phồng nắp thì loại ngay, kể cả còn hạn.

Đồ hộp: không chèn ép. Xếp đứng, có chèn giấy, không để vật nặng đè lên.

Chai lọ thủy tinh: bọc riêng từng chai. Đường xấu, phanh gấp, một chai vỡ là ướt cả giỏ.

Quy trình kiểm cả lô quà trước khi mang đi

Áp dụng khi phải lo nhiều phần quà cùng lúc, cho họ hàng hoặc cho đồng nghiệp.

1. Chia quà theo người nhận, dán tên. Mỗi phần một nhãn ghi tên người nhận và ngày dự định trao.
2. Đánh dấu món nhạy cảm. Món phải để lạnh, món dễ vỡ đánh dấu riêng để người mang biết.
3. Kiểm hạn ngắn nhất của từng phần. Ghi hạn ngắn nhất lên nhãn của phần đó.
4. Kiểm bao bì một lượt. Lon, chai, hộp, túi. Món móp, ẩm, rách thay ngay.
5. Xếp theo thứ tự trao. Phần trao trước để ngoài cùng, đồ tươi đi trước đồ khô.
6. Chụp ảnh từng phần. Có ảnh để đối chiếu nếu cần giải thích hoặc đổi trả.
7. Trao kèm lời dặn ngắn. Món nào để lạnh, món nào dùng trước. Một câu nói đủ.

Một mùa Tết cụ thể: lo quà cho bốn nhà

Thử hình dung một chị trưởng phòng hành chính phải lo quà cho bốn nhà: bố mẹ chồng ở cùng thành phố, bố mẹ đẻ ở quê cách mấy trăm cây số, nhà chú có hai cháu nhỏ, và một cô giáo cũ đã nghỉ hưu sống một mình.

Nhà bố mẹ chồng trao ngày hai mươi chín, nên được chọn cả giò chả và bánh tươi, mua hôm trước. Nhà bố mẹ đẻ ở quê thì chở về từ hai mươi sáu, nên chỉ mang đồ khô, trà, bánh hộp, đồ dùng; giò chả và trái cây thì nhờ em ở quê mua sát ngày. Nhà chú có cháu nhỏ thì bỏ hạt và kẹo cứng, thay bằng bánh mềm và sách tranh. Cô giáo sống một mình thì mọi thứ phải gói nhỏ, vì cô ăn không hết.

Cùng một ngân sách, bốn phần quà khác nhau hẳn về món, nhưng cùng một nguyên tắc: nhóm món hợp với thời gian trao và người nhận. Không phần quà nào phải bỏ đi, không ai phải ăn cố, và không có giò chả nào nằm trong cốp xe ba ngày.

Mấy năm làm như vậy, người ta sẽ thấy quà biếu nhỏ hơn nhưng được nhớ lâu hơn. Những lời khen kiểu "quà con biếu năm ngoái dùng hết, ngon lắm" là thước đo tốt hơn mọi giỏ quà bóng bẩy.

Sai lầm thường gặp khi mua quà thực phẩm theo lô

Mua hết một lần cho gọn. Đồ tươi, đồ chế biến mua quá sớm nằm trong nhà nóng nhiều ngày trước khi trao.

Một mẫu giỏ cho mọi người nhận. Tiện cho người mua nhưng không hợp cho nhà có trẻ nhỏ, người già, người bệnh.

Tin hạn dùng in trên vỏ giỏ. Hạn của giỏ là hạn của món ngắn nhất bên trong.

Để quà trong cốp xe nhiều giờ. Nhiệt độ trong cốp xe dưới nắng cao hơn nhiều so với bên ngoài.

Mua rượu, đồ bổ ở nơi không có hoá đơn. Hai nhóm đắt tiền nhất cũng là hai nhóm dễ bị làm giả nhất.

Không dặn người nhận cách giữ. Món để lạnh mà nằm chung giỏ trái cây ở phòng khách là hỏng.

Chọn món đẹp hơn món dùng được. Hộp to, nơ đẹp nhưng bên trong đồ khó dùng là kiểu quà phô trương mà người nhận ngại.

Quên kiểm lại sau khi cửa hàng giao. Hàng giao tới đúng số lượng chưa chắc đúng chất lượng; mở kiểm ngay trong ngày.

Khi nào cần hỏi người có chuyên môn hoặc cơ quan quản lý

Người nhận có bệnh nền, đang dùng thuốc. Hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi biếu đồ bổ, rượu, thực phẩm chức năng.

Người nhận dị ứng thực phẩm. Hỏi gia đình người nhận; không đoán.

Nghi hàng giả, hàng không rõ nguồn. Không dùng, không biếu lại; giữ bao bì, hoá đơn và phản ánh với cơ quan quản lý thị trường hoặc an toàn thực phẩm địa phương.

Có người ăn xong có dấu hiệu ngộ độc. Nôn nhiều, tiêu chảy, khó thở, lơ mơ, nhìn mờ: gọi 115 hoặc đến cơ sở y tế ngay, mang theo phần thức ăn còn lại.

Đặt quà số lượng lớn cho công ty. Yêu cầu nhà cung cấp cung cấp giấy tờ về nguồn gốc, an toàn thực phẩm phù hợp; bộ phận pháp chế hoặc kế toán kiểm tra.

Gửi thực phẩm ra nước ngoài. Hỏi đơn vị vận chuyển và tra quy định của nước nhận trước khi đóng gói.

Hàng giao không đúng mô tả, nơi bán không giải quyết. Có thể tìm tới tổ chức bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng để được hướng dẫn.

Câu hỏi thường gặp

Quà thực phẩm Tết nào giữ được lâu nhất?

Trà, đồ hộp nguyên vẹn, rượu, bánh kẹo đóng gói hạn dài và đồ khô đóng gói kín. Đây là các nhóm hợp để mang về quê hoặc gửi đi xa.

Có nên mua giò chả từ đầu tuần để đi biếu cuối tuần?

Không nên. Giò chả là đồ tươi chế biến, nên mua sát ngày trao, giữ mát suốt đường đi và dặn người nhận để lạnh.

Một giỏ quà vừa đồ tươi vừa đồ khô thì giữ thế nào?

Giữ theo điều kiện của món nhạy nhất, thường là đồ tươi: mát, trao sớm. Tốt hơn nữa là tách đồ tươi ra túi riêng.

Mua rượu biếu Tết ở đâu cho an tâm?

Nơi có hoá đơn, rượu có nhãn phụ tiếng Việt và niêm nguyên vẹn. Tránh rượu ngâm, rượu không nhãn bán trôi nổi vì nguy cơ ngộ độc methanol.

Làm sao biết hộp quà có món cận hạn?

Xem nhãn từng món chứ không chỉ nhìn vỏ hộp. Hỏi nơi bán danh sách món kèm hạn dùng trước khi đặt; nơi bán không cung cấp được thì nên đổi chỗ.

Trái cây biếu Tết chọn độ chín thế nào?

Quà trao ngay thì chọn quả vừa chín. Quà trao sau vài ngày hoặc dùng bày mâm ngũ quả thì chọn quả hơi xanh để chín dần.