Dạy trẻ nhận lì xì gói trong vài việc: chúc trước rồi mới nhận, nhận bằng hai tay, nói cảm ơn, không mở phong bao trước mặt người cho, không so ai cho nhiều hơn. Sau Tết, bố mẹ cùng con ngồi đếm, chia tiền thành phần con được tiêu, phần để dành, và nói rõ bố mẹ giữ hộ bao nhiêu, giữ đến bao giờ.
Chuyện "bố mẹ thu tiền lì xì" là chuyện cười quen thuộc mỗi năm, nhưng với nhiều đứa trẻ thì đó là lần đầu thấy mình bị lấy mất thứ của mình. Làm đúng thì mấy phong bao đỏ lại thành bài học đầu tiên về lễ nghĩa và về tiền.
Dạy con những phép cơ bản khi nhận lì xì
Chúc trước, nhận sau. Con chào, chúc một câu ngắn, người lớn đưa phong bao thì mới nhận. Đừng để con chìa tay ra trước khi người ta kịp chào hỏi.
Nhận bằng hai tay. Với trẻ nhỏ, chỉ cần hai tay đưa ra cùng lúc. Trẻ lớn hơn thì thêm cúi đầu nhẹ.
Nói cảm ơn và gọi đúng vai. "Con cảm ơn bác ạ" thay vì "cảm ơn". Dạy con gọi đúng bác, chú, cô, dì trước Tết vài ngày, cho con xem ảnh họ hàng nếu ít gặp.
Không mở phong bao tại chỗ. Mở trước mặt người cho dễ thành phản ứng "ít thế" hay "nhiều thế", cả hai đều làm người lớn ngượng. Cất vào túi, về nhà mới mở.
Không so ai cho nhiều hơn. Đây là bài khó nhất với trẻ. Bố mẹ nên nói trước: mỗi người cho một ít tuỳ hoàn cảnh, ai cho cũng là thương con.
Không đòi lì xì. Trẻ đến tuổi biết tiền hay hỏi "sao chưa lì xì con". Dạy con rằng lì xì là quà, người lớn cho thì nhận, không cho thì vẫn chào hỏi như thường.
Từ chối khéo khi bố mẹ dặn. Có những trường hợp bố mẹ không muốn con nhận, như khi người cho đang khó khăn. Dạy con nhìn bố mẹ trước khi nhận từ người lạ.
Không đưa phong bao cho người khác giữ hộ. Ở chỗ đông người, dặn con chỉ đưa cho bố mẹ, không đưa anh chị họ hay người quen giữ hộ, tránh thất lạc.
Vì sao trẻ thấy bị "thu" tiền lì xì, và cách làm cho công bằng?
Với trẻ con, phong bao đỏ là thứ đầu tiên thật sự thuộc về mình: người ta đưa tận tay, có tên mình trong lời chúc. Bố mẹ nói "để mẹ giữ cho" rồi không bao giờ nhắc lại, đứa trẻ hiểu rằng tiền của mình có thể biến mất mà không cần hỏi ý.
Mặt khác, bố mẹ có lý do để giữ. Tiền lì xì con nhận phần lớn là tiền qua lại: bố mẹ cũng lì xì con nhà người khác, có khi nhiều hơn. Trẻ nhỏ cũng chưa đủ sức giữ một khoản tiền, rất dễ mất hoặc tiêu vào đồ vô ích.
Cách làm công bằng là nói thật với con theo tuổi. Với trẻ năm, sáu tuổi: "phần này con được mua đồ chơi, phần này mẹ cất vào heo cho con". Với trẻ lớn hơn: nói rõ một phần tiền là quà qua lại, bố mẹ đã lì xì lại các bạn, phần còn lại là của con.
Điều quan trọng nhất là giữ lời. Nếu đã nói "mẹ giữ hộ, khi nào con cần mua sách thì lấy", thì đến lúc con cần phải có. Một lần thất hứa với tiền lì xì làm trẻ nhớ lâu hơn mọi bài giảng về tiết kiệm.
Ngồi cùng con sau Tết: chia tiền mừng tuổi
Làm vào một buổi tối sau mùng năm, khi đã hết khách. Để con tự đếm, bố mẹ chỉ ngồi cạnh.
- Mở hết phong bao, để con đếm. Trẻ nhỏ đếm theo tờ, trẻ lớn tự cộng. Đây là lúc con học đếm tiền thật.
- Ghi lại ai cho. Không phải để so, mà để năm sau nhớ chúc Tết, cảm ơn đúng người. Với trẻ lớn có thể ghi vào một cuốn sổ nhỏ.
- Chia ba phần. Phần tiêu ngay (một món con thích), phần để dành cho mục tiêu (sách, xe đạp, chuyến đi), phần bố mẹ giữ hộ hoặc góp vào chi tiêu chung nếu cần.
- Nói rõ ai giữ phần nào. Phần để dành bỏ heo đất hoặc hộp có tên con. Phần bố mẹ giữ thì ghi lại, hứa lúc nào dùng.
- Cho con tự mua món của mình. Đưa con ra hiệu sách hoặc cửa hàng, để con tự trả tiền, tự nhận tiền thừa.
Tỉ lệ chia mỗi nhà một khác. Quan trọng là con được biết và được tham gia, không phải là con được giữ nhiều hay ít.
Những tình huống khó xử thường gặp
Con mở bao ngay trước mặt khách. Bố mẹ nói nhẹ "con cất đi về nhà mở nhé", rồi cảm ơn người cho thay con. Không mắng trước mặt khách.
Con nói "ít thế". Xin lỗi người cho ngay, sau đó về nhà giải thích với con vì sao câu đó làm người lớn buồn. Trẻ nhỏ nói vô tư, người lớn thường bỏ qua nếu bố mẹ xử lý nhanh.
Con không chịu chúc Tết vì ngại. Đừng ép trước đám đông. Cho con nói theo anh chị, hoặc chỉ cần cúi đầu cảm ơn. Trẻ nhút nhát bị ép trước đám đông dễ khóc, làm cả nhà mất vui.
Anh chị em họ so bì nhau. Người lớn trong họ nên thống nhất mức lì xì đều cho các cháu cùng vai, để không có chuyện so. Nếu đã so, nói với con mỗi người cho tuỳ hoàn cảnh.
Con làm mất phong bao. Không mắng nặng, nhưng cũng không bù lại ngay. Để con hiểu giữ đồ là trách nhiệm của mình.
Con muốn tiêu hết vào một món đắt. Cùng con xem món đó có thật cần, có dùng lâu không. Nếu con vẫn muốn, có thể để con mua bằng phần tiền của mình. Đôi khi một lần tiêu dở là bài học tốt.
Ông bà cho riêng con một khoản lớn. Nói với con đó là tình thương của ông bà, phần này nên để dành cho việc có ý nghĩa. Cảm ơn ông bà bằng một tấm thiệp con tự vẽ.
Lì xì và chuyện dạy con về tiền: đừng biến thành bài giảng
Nhiều bố mẹ muốn tận dụng tiền lì xì để dạy con tiết kiệm, đầu tư, lập kế hoạch. Ý tốt, nhưng nếu biến mỗi Tết thành một buổi họp tài chính thì con sẽ thấy lì xì không còn vui. Trẻ nhỏ chỉ cần học ba điều: tiền là của mình thì mình có trách nhiệm, tiêu thì phải chọn, và cảm ơn người cho.
Với trẻ lớn hơn, khoảng cuối tiểu học trở lên, có thể cho con quản một khoản nhỏ suốt năm: mỗi lần muốn mua gì thì tự lấy từ phần của mình. Con sẽ tự thấy tiền hết nhanh thế nào, mà không cần ai nhắc.
Đừng hứa với con những thứ như "để mẹ gửi ngân hàng lấy lãi cho con" nếu không thật sự làm. Con lớn lên sẽ hỏi lại, và một lời hứa không giữ về tiền làm trẻ mất niềm tin.
Cuối cùng, hãy để con thấy bố mẹ lì xì người khác thế nào: lì xì ông bà, lì xì con nhà hàng xóm, lì xì bác bảo vệ. Con học cách cho từ việc nhìn bố mẹ, nhiều hơn là từ lời dặn.
Câu hỏi thường gặp
Bố mẹ có nên giữ hết tiền lì xì của con không?
Không nên giữ hết mà không nói gì. Hãy để con biết tổng số, cho con một phần tiêu và một phần để dành có tên con. Phần bố mẹ giữ thì nói rõ lý do và hứa lúc nào dùng.
Mấy tuổi thì nên cho trẻ tự giữ tiền lì xì?
Không có tuổi cố định. Khi con đếm được tiền và hiểu tiền mất là mất, có thể cho con giữ một phần nhỏ. Phần lớn vẫn nên để trong heo đất hoặc bố mẹ giữ hộ.
Trẻ không chịu chúc Tết có nên ép không?
Không nên ép trước đông người. Tập trước ở nhà một câu ngắn, hoặc cho con chúc cùng anh chị. Với trẻ nhút nhát, cúi đầu và cảm ơn là đủ lễ.
Có nên cho trẻ mở phong bao ngay khi nhận?
Không nên. Dạy con cất vào túi, về nhà mới mở. Mở trước mặt người cho dễ dẫn đến phản ứng làm người lớn ngượng.
Tiền mừng tuổi của con nên dùng vào việc gì?
Một phần cho con tự mua món con thích, một phần để dành cho mục tiêu như sách hay đồ học tập. Quan trọng là con được cùng quyết định, thay vì chỉ nghe bố mẹ bảo.
