Quà Tết nên tránh đồ sắc nhọn như dao kéo, khăn tay, đồ có tông trắng đen chủ đạo, đồng hồ khi tặng người Hoa, và những món gợi chuyện ốm đau, chia lìa. Khi đi chúc Tết thì tránh lời gở, chuyện nợ nần, chuyện tiền bạc của người khác, và đến nhà có tang mà không hỏi trước. Phần lớn điều kiêng xuất phát từ ý đầu năm chỉ nói chuyện lành.
Người trẻ hay coi những điều này là mê tín. Có thể mình không tin, nhưng người nhận quà là người lớn tuổi thì họ tin, và món quà tặng là để họ vui. Bài này gom lại các kiêng kỵ phổ biến, giải thích lý do, và chỉ cách gỡ khi lỡ phạm.
Những món quà Tết nên tránh và vì sao
Dao, kéo, bộ dao bếp. Đồ sắc nhọn gợi ý "cắt đứt" quan hệ. Bộ dao bếp đẹp đến mấy cũng nên để tặng dịp khác như tân gia, không tặng ngày Tết.
Khăn tay, khăn mùi xoa. Khăn tay gắn với lau nước mắt, chia ly. Khăn tắm, khăn quàng cổ thì nhiều người không kiêng, nhưng khăn tay nhỏ thì nên tránh.
Đồng hồ với người Hoa. Trong tiếng Hoa, "tặng đồng hồ" đọc gần giống "đưa tang". Với gia đình người Hoa, nhất là người lớn tuổi, tránh hẳn món này.
Đồ tông trắng hoặc đen chủ đạo. Trắng, đen là màu tang lễ trong quan niệm truyền thống. Giỏ quà gói giấy trắng, phong bao trắng là điều nên tránh tuyệt đối.
Hoa cúc trắng, hoa trắng bó kiểu viếng. Hoa cúc vàng chưng Tết thì quen thuộc, nhưng bó cúc trắng dễ liên tưởng tới đám tang. Chọn hoa màu ấm.
Thuốc men, thiết bị y tế. Ngày thường tặng máy đo huyết áp cho bố mẹ là quan tâm, nhưng đầu năm nhiều người kiêng vì gợi chuyện ốm đau. Muốn tặng thì tặng trước Tết vài tuần, hoặc sau rằm tháng Giêng.
Giày dép cho người yêu. Quan niệm dân gian cho rằng tặng giày dép là để người kia "bước đi". Nhiều người trẻ không để ý, nhưng ra mắt nhà người yêu thì đừng thử.
Gương, đồ thuỷ tinh dễ vỡ không có hộp. Đồ vỡ ngày Tết bị coi là điềm không lành. Gửi đồ thuỷ tinh phải chèn kỹ, và tránh tặng gương.
Số bốn với người Hoa. Số bốn đọc gần với chữ "tử". Giỏ quà bốn món, hộp bánh bốn chiếc với gia đình người Hoa thì nên đổi thành số khác.
Đi chúc Tết: những lời nên tránh
Lời gở là thứ người lớn tuổi để ý nhất. Ngày đầu năm, tránh nhắc chuyện chết chóc, tai nạn, bệnh nặng, kể cả kể chuyện người khác. Câu đùa "năm nay ông còn khoẻ lắm, chắc sống đến trăm tuổi" nghe thì vui, nhưng nhiều cụ không thích nghe chữ "sống đến" vì gợi tới chuyện ngược lại. Chúc "ông bà mạnh khoẻ, ăn ngon ngủ yên" là đủ ấm.
Chuyện tiền bạc của người khác cũng nên tránh: hỏi lương bao nhiêu, thưởng Tết bao nhiêu, mua nhà hết bao nhiêu. Người hỏi coi là quan tâm, người nghe coi là tò mò, và người đang khó khăn thì thấy bị so. Đòi nợ ngày Tết thì càng kiêng, cả người cho vay lẫn người vay đều coi là xui cả năm.
Những câu hỏi đời tư cũng làm hỏng không khí: bao giờ cưới, bao giờ có con, sao chưa có con trai, sao vẫn chưa có việc. Ai đang có chuyện buồn thì những câu này như xát muối. Chuyện chúc Tết sao cho khéo được bàn kỹ ở bài riêng, nhưng nguyên tắc chung là hỏi điều người ta muốn kể, đừng hỏi điều mình muốn biết.
Ngoài ra, nhiều nhà kiêng cãi nhau, mắng trẻ, khóc lóc trong mấy ngày đầu năm. Khách đến chúc Tết mà chứng kiến chuyện không vui trong nhà thì nên lặng lẽ xin phép về, đừng đứng ra phân xử.
Việc nên tránh khi đến nhà người khác ngày Tết
Đến sáng mùng một mà không được mời. Người bước vào nhà đầu tiên trong năm được coi là người xông đất. Nhiều nhà đã chọn người hợp tuổi từ trước, nên khách đến bất ngờ dễ làm gia chủ khó xử.
Người có tang đi xông đất. Nhà có tang trong năm thường không đi xông đất, chúc Tết nhà khác vào sáng mùng một. Muốn chúc Tết thì gọi điện, hoặc ghé vào những ngày sau.
Đến nhà có tang mà không hỏi trước. Với nhà vừa có người mất, nhiều nơi không chúc Tết theo kiểu vui vẻ thường lệ. Gọi hỏi, nếu được thì đến thắp hương, nói lời thăm hỏi nhẹ nhàng.
Làm vỡ đồ. Lỡ làm vỡ chén, vỡ ly thì nhặt gọn, nói một câu cho nhẹ không khí như "đầu năm vỡ cái cũ, sắm cái mới". Đừng cuống quýt xin lỗi mãi làm gia chủ thêm để ý.
Mượn đồ, vay tiền. Đầu năm hỏi vay, hỏi mượn là điều nhiều nhà kiêng nhất. Có việc cần thì đợi qua rằm tháng Giêng.
Đi giày dép lấm bẩn vào nhà vừa dọn. Nhà cửa dọn sạch đón Tết; nhìn xem chủ nhà có để dép ở cửa không rồi làm theo.
Mặc đồ đen trắng toàn bộ. Không ai cấm, nhưng đi chúc Tết người lớn tuổi thì chọn màu tươi hơn. Một chiếc áo đỏ, áo vàng làm chủ nhà vui hơn.
Tự ý quét dọn nhà người khác. Nhiều nơi kiêng quét nhà ngày mùng một vì sợ quét đi tài lộc. Khách muốn giúp dọn sau bữa cỗ thì hỏi gia chủ trước.
Lỡ phạm điều kiêng thì gỡ thế nào?
Ai cũng có lúc quên. Gỡ nhẹ nhàng thường hiệu quả hơn là để bụng rồi áy náy cả năm.
| Tình huống | Cách gỡ |
|---|---|
| Lỡ mua quà là món người nhận kiêng | Nói thật với người nhận là mình không biết, xin đổi món khác; người lớn thường quý sự thật thà |
| Tặng dao kéo, khăn tay mà người nhận để ý | Nhiều nơi có lệ người nhận "trả" một đồng xu tượng trưng, coi như mua lại, không còn là quà |
| Lỡ nói một câu gở | Chữa ngay bằng một lời chúc lành, đừng giải thích dài |
| Lỡ đến sáng mùng một nhà người ta | Chúc Tết ngắn gọn, vui vẻ, không ngồi lâu; người xông đất được chọn hay không thì gia chủ tự lo |
| Lỡ hỏi chuyện riêng làm người ta buồn | Xin lỗi ngắn, chuyển sang chuyện khác, không tiếp tục hỏi |
| Lỡ làm vỡ đồ | Dọn gọn, nói câu cho vui, đề nghị đền nếu là đồ quý |
Không có gì làm hỏng không khí Tết bằng việc cả khách lẫn chủ cùng lo lắng về một điều kiêng đã lỡ. Gỡ xong thì thôi, đừng nhắc lại.
Kiêng đến đâu là vừa?
Kiêng kỵ khác nhau theo vùng, theo dân tộc, theo tôn giáo và theo từng nhà. Gia đình người Hoa để ý số bốn, đồng hồ; một số gia đình Công giáo không đặt nặng chuyện xông đất; nhiều gia đình trẻ ở thành phố gần như không kiêng gì. Không có một bảng chuẩn áp cho mọi nhà.
Cách làm thực tế là kiêng theo người nhận, không theo mình. Biếu ông bà, bố mẹ chồng, thầy cô lớn tuổi thì giữ kỹ. Tặng bạn bè cùng lứa thì thoải mái hơn. Không biết người nhận có kiêng gì thì hỏi người thân của họ, một câu hỏi nhỏ cứu được cả món quà.
Cũng đừng để chuyện kiêng thành ám ảnh. Món quà được chọn bằng sự quan tâm thật, đưa đúng lúc, kèm một lời chúc tử tế, gần như luôn được đón nhận. Người lớn tuổi khó tính nhất cũng phân biệt được người cố ý và người lỡ tay.
Riêng những điều liên quan tới tang lễ, nỗi đau của gia đình người khác thì nên cẩn trọng hơn mọi điều kiêng khác. Đó không phải mê tín mà là tôn trọng nỗi buồn của người ta.
Câu hỏi thường gặp
Tặng ví tiền ngày Tết có kiêng không?
Ví tiền thường được coi là quà tốt, mang ý giữ của. Nhiều người còn bỏ sẵn một tờ tiền nhỏ vào trong để lấy may. Chỉ nên tránh ví màu trắng hoặc đen trơn với người lớn tuổi để ý màu sắc.
Có nên tặng rượu ngày Tết không?
Rượu là quà Tết quen thuộc để bày bàn thờ và tiếp khách. Chỉ tặng cho người lớn, không gửi qua tay trẻ dưới 18 tuổi, và với người đang kiêng rượu vì bệnh thì nên chọn món khác.
Đi chúc Tết nhà có tang thì nói gì?
Nói lời thăm hỏi, hỏi sức khoẻ gia đình, xin phép thắp hương nếu phù hợp. Không chúc kiểu "năm mới nhiều niềm vui" ồn ào. Thường chỉ nên ngồi ngắn.
Phụ nữ có bị kiêng xông đất không?
Đó là quan niệm cũ ở một số nơi, nay nhiều gia đình không còn để ý. Nếu không chắc, đừng tự đến sáng mùng một nhà người khác, đợi được mời hoặc đến từ mùng hai.
Tặng hoa ngày Tết nên chọn màu gì?
Màu ấm như đỏ, vàng, hồng, cam thường được chuộng. Tránh bó hoa trắng chủ đạo, nhất là hoa cúc trắng, vì dễ liên tưởng tới việc viếng.
Tặng sách ngày Tết có bị kiêng không?
Một số người Hoa kiêng vì chữ "sách" đọc gần với chữ "thua". Với người Việt thì sách là quà đầu năm được quý, nhất là tặng thầy cô, người thích đọc.
