Quà biếu Tết nên đưa trong khoảng sau rằm tháng Chạp đến trước ngày 28, 29 Tết, vào buổi sáng hoặc đầu giờ chiều. Tránh chiều 30, đêm giao thừa và sáng mùng một, trừ khi chính chủ nhà mời mình đến xông đất. Quá rằm tháng Giêng mới mang quà tới thì nên gọi là quà thăm hỏi, đừng gọi là biếu Tết.
Chọn đúng ngày đúng giờ nghe như chuyện nhỏ, nhưng người nhận nhớ rất rõ ai đến lúc nhà đang dọn dẹp tất bật, ai đến đúng bữa cơm, ai mang quà tới khi bàn thờ đã cúng xong. Dưới đây là lịch biếu Tết theo từng chặng, cùng những giờ nên tránh.
Vì sao biếu Tết thường đi trước Tết?
Quà biếu Tết theo nghĩa cũ là phần góp vào cái Tết của nhà người nhận: hộp mứt để bày, chai rượu để cúng, gói trà để tiếp khách. Mang đến trước Tết thì người nhận còn kịp dùng vào mâm cỗ, vào khay mứt bày đón khách. Mang đến sau Tết thì món đó đã thành thừa, vì nhà nào cũng đã sắm đủ.
Thứ hai, những ngày cận Tết là lúc người ta còn ở nhà, còn đi làm, còn dễ hẹn. Bước sang mấy ngày Tết, nhiều nhà về quê, đi chúc Tết họ hàng, hoặc đóng cửa nghỉ. Đến biếu vào mùng hai, mùng ba rất dễ gặp nhà vắng.
Thứ ba, ở nhiều nơi có nếp kiêng người lạ đến nhà sáng mùng một, vì người bước vào đầu tiên được coi là người xông đất, mang vận khí cả năm cho gia chủ. Người đến biếu mà vô tình thành người xông đất thì cả hai bên đều ngại, nhất là khi gia chủ đã nhờ người khác.
Cuối cùng, biếu sớm cho người nhận cảm giác được nghĩ tới từ trước, không phải tiện đường thì ghé. Quà gửi về quê cho ông bà, bố mẹ càng nên đi sớm hơn, vì hàng gửi những ngày cận Tết thường chậm.
Lịch biếu Tết theo từng chặng
Mốc âm lịch dưới đây là khoảng quen dùng, không phải quy định. Mỗi vùng, mỗi nhà có nếp riêng, nên với người lớn tuổi khó tính thì hỏi người trong nhà họ trước.
| Chặng | Biếu ai | Ghi chú |
|---|---|---|
| Đầu đến giữa tháng Chạp | Gửi quà về quê xa, gửi người thân ở nước ngoài | Hàng gửi càng sát Tết càng chậm, dễ hỏng |
| Sau rằm đến 23 tháng Chạp | Thầy cô, người quen xa, họ hàng ít gặp | Ngày ông Công ông Táo nhiều nhà bận cúng, đến sớm hơn hoặc sau một hai ngày |
| Từ 24 đến 28 tháng Chạp | Bố mẹ hai bên ở gần, họ hàng gần, hàng xóm thân | Chặng đông nhất, hẹn trước giờ |
| Ngày 29, sáng 30 | Chỉ người rất thân, nhà ruột thịt | Nhà người ta đang dọn dẹp, nấu cỗ; ghé ngắn |
| Chiều 30, giao thừa, sáng mùng một | Không nên đi biếu | Giờ cúng và giờ xông đất của gia chủ |
| Mùng hai đến mùng bốn | Mang theo khi đi chúc Tết họ hàng, thầy cô | Quà nhẹ đi kèm lời chúc, không phải quà biếu lớn |
| Sau mùng bảy đến rằm tháng Giêng | Người chưa kịp gặp trước Tết | Gọi là quà thăm hỏi đầu năm |
Âm lịch có năm tháng Chạp đủ 30 ngày, có năm chỉ 29. Năm thiếu thì "chiều 30" chính là chiều 29, các mốc lùi theo.
Giờ nào nên tránh khi đến nhà người ta biếu quà?
Giờ cơm. Đến đúng lúc nhà đang ăn thì chủ nhà phải đứng dậy, mời mình ngồi, mâm cơm nguội. Nhắm khoảng giữa buổi sáng hoặc giữa buổi chiều.
Giờ nghỉ trưa của người già. Nhà có ông bà thường nghỉ trưa sớm và dậy muộn hơn người trẻ nghĩ. Ghé lúc đầu giờ chiều mà nhà im ắng thì nhắn trước, đừng gọi cổng.
Tối muộn. Biếu Tết buổi tối cận Tết dễ thành ghé vội sau giờ làm. Với người thân thì không sao, với người cần trang trọng thì nên dành buổi sáng cuối tuần.
Giờ cúng. Ngày 23 tháng Chạp nhiều nhà cúng ông Công ông Táo vào buổi trưa; chiều 30 cúng tất niên và rước ông bà. Tránh đến đúng những lúc đó.
Lúc nhà có việc riêng. Nhà đang có người ốm nặng, đang lo việc hiếu thì gọi hỏi trước, nhiều khi gửi quà kèm lời thăm là đủ, không cần ghé.
Đến mà không báo trước. Ngày thường ghé bất ngờ còn được, cận Tết thì ai cũng bận. Một tin nhắn hỏi "chiều mai cô chú có nhà không" là đủ lịch sự.
Đến rồi ngồi lâu. Biếu Tết cận Tết nên gọn. Chủ nhà mời trà thì nhận một chén, hỏi thăm rồi xin phép về, để họ còn tiếp người khác và làm việc nhà.
Nhờ người khác mang hộ mà không gọi. Phải nhờ người mang hộ thì gọi điện cho người nhận, nói rõ quà của mình, gửi lời chúc. Quà đến tay mà không có tiếng nói kèm thì nhạt đi một nửa.
Lên lịch biếu Tết cho cả danh sách
Danh sách biếu dài mười mấy nhà thì không thể đi theo cảm hứng. Làm theo thứ tự này cho đỡ sót.
- Liệt kê người nhận và chia theo khoảng cách. Người ở xa, người ở nước ngoài gửi đầu tiên; người cùng phố để cuối.
- Đặt mốc gửi hàng. Quà gửi xe, gửi bưu điện về quê nên đi trước rằm tháng Chạp để còn thời gian xử lý nếu thất lạc.
- Gom theo cụm đường. Các nhà cùng một hướng đi trong một buổi, tránh ngày chạy ba đầu thành phố.
- Nhắn hẹn trước một hai ngày. Hỏi người nhận có nhà buổi nào, ghi lại vào danh sách.
- Chuẩn bị quà theo buổi. Mỗi buổi một túi riêng, ghi tên người nhận ở mặt dưới để khỏi đưa nhầm nhà.
- Dành ngày 29 làm ngày dự phòng. Nhà nào hẹn mà không gặp thì dồn vào ngày cuối, hoặc chuyển sang mang theo khi đi chúc Tết.
Ai trong danh sách mà đến ngày 28 vẫn chưa gặp được, đừng cố chen vào chiều 30. Gọi điện chúc Tết trước, hẹn ra Giêng ghé thăm.
Biếu sau Tết có bị coi là muộn?
Không hẳn. Có những người mình chỉ gặp được sau Tết: thầy cô vừa về quê lên, đồng nghiệp nghỉ dài, bà con ở xa mới về phố. Mang quà đến thăm trong tháng Giêng, đặc biệt trước rằm tháng Giêng, vẫn được đón nhận như quà đầu năm.
Điều nên thay đổi là loại quà. Biếu trước Tết hợp với mứt, rượu, bánh để bày cỗ. Sau Tết thì nhà ai cũng thừa mứt bánh, nên chọn thứ dùng được lâu: trà ngon, cà phê, một chậu cây nhỏ, đồ dùng hằng ngày. Đem hộp bánh Tết đến vào mùng tám dễ thành món người nhận phải tìm người cho lại.
Lời nói kèm cũng nên đổi. Thay vì "con biếu cô chú ăn Tết", nói "con đến thăm cô chú đầu năm". Người nhận sẽ hiểu đây là quà thăm hỏi, không cảm thấy mình bị biếu trễ.
Còn với người mà mình thật sự quên, biếu quá muộn lại thành gượng. Một lời chúc qua điện thoại thật lòng, cùng lời hẹn gặp, đôi khi giữ quan hệ tốt hơn một món quà đến khi Tết đã nguội.
Câu hỏi thường gặp
Biếu Tết trước ông Công ông Táo có được không?
Được. Biếu từ đầu tháng Chạp không có gì sai, nhất là với người ở xa hoặc người bận rộn. Chỉ nên chọn quà để được lâu, vì người nhận còn phải cất đến Tết.
Sáng mùng một có nên đi biếu quà không?
Không nên, trừ khi gia chủ mời mình đến xông đất. Nhiều nhà kiêng người lạ vào nhà đầu tiên trong năm mới, đến không báo trước dễ làm cả hai bên khó xử.
Ngày 30 Tết có được biếu không?
Buổi sáng ngày cuối năm vẫn ghé được nhà người rất thân, nhưng nên ngắn gọn. Buổi chiều là giờ cúng tất niên và chuẩn bị đón giao thừa, không nên đến.
Gửi quà qua đơn vị giao hàng có thiếu lễ không?
Với người ở xa thì không. Chỉ cần gọi điện báo trước, nói rõ quà gửi tặng ai và gửi lời chúc. Người cùng thành phố, thân thiết thì vẫn nên mang tận tay.
Đến biếu mà người nhận đi vắng thì làm sao?
Không nên để quà ở cổng hay gửi người lạ. Gọi hỏi người nhận có người thân nào ở nhà để gửi lại không, nếu không thì hẹn hôm khác.
